★sen

1 de objekto aŭ persono: li donis al mi teon kun sukero, sed sen kremo ^Z; oni povas uzi akuzativon sen prepozicio ^Z; vi tute ne estas ĝentila, diris la feino sen kolero ^Z; la generalo venis sen adjutanto ^B; ne ekzistas regulo sen escepto ^Z; sen gutoj malgrandaj maro ne ekzistus ^Z; sen vi (sen via helpo) la du princinoj neniam plu revidus Egiptujon ^Z; ne eble estas por iu ajn sidi senmove, sen tio ke la sovaĝaj bestoj kuras sur lia korpo ^B.

2 de stato aŭ ago: ne venas honoro sen laboro ^Z; tiuj fortoj devis resti por ŝi sen uzo ^Z; sen bezono tro multe serĉadi en la vortaro ^Z; via patro neniam povis ekrigardi vin sen tio, ke li batus sin en la bruston ^Z; li tion ne povas sen elmeti sin al ia danĝero ^Z; la suno neniam leviĝas sen rigardi batalojn ^Z; li restis du tagojn sen manĝi; li nenion volis decidi sen demandi min; vi ne permesas vin ofendi sen postuli kontentigon ^B. Rim. 1 Kiam sen enkondukas du subst-ojn sence najbarajn, tiuj estas ligitaj per kaj: eterna nokto sen pensado k sonĝado ŝin atendis ^Z; antaŭen sen halto k timo! ^Z; la pasintan vivon li rememoris sen sopiro k bedaŭro ^B.

1 Por formi adj-ojn, signifantajn iel nenormalan foreston aŭ mankon: senhoma, senvoja dezerto ^Z; senkarnaj fingroj ^Z; senambicia, senbarba, senekzempla, senfrukta, senfunda ^Z; sengusta, senkorpa, senlima, senmakula, senmateria, senpartia, senpasia, sensenca ^Z, senaga, senbrila, sencela, senĉesa; sendefenda infano ^Z; senefika, senekzerca, senfina ^Z; senhonta, senkompata, senmorta, senprepara, senprokraste, senpuna, sensignifa, senzorga, sendependa; senforta ^Z; senkulpa, senlaca, senpera, senprudenta ^Z, sensperta, sensprita, senutila. El tiaj adj-oj, regule deriviĝas adv-oj k subst-oj: senlime etendiĝi; senatende; sensencaĵo, senpasieco, senkulpeco, senscieco ^Z ktp. Rim. 2 La vortoj sen…a signifas [sen…o]a. Se la ĉefa morfemo aludas procezon aŭ econ, oni uzas la pref-ojn ne aŭ mal, laŭ la senco: Kp senvesta k nevestita, sendanka k nedankema, senmova k nemovebla, senokupa k neokupita, senpeka k nepekema, senprofita k neprofitiga, seninterrompa k neinterrompita, senhonora homo k malhonora ago. Sed por diversaj nocioj ne…a/mal…a k [sen…o]a povas sinonimi: nesprita/sensprita, neutila/senutila, malprudenta/senprudenta, k tio vastiĝas al pluaj kunmetaĵoj: sengraveco/malgraveco, senklereco ^Z/ malklereco, sentaŭgeco/netaŭgeco.

2 Por formi, helpe de la suf-oj ig k iĝ, verbojn signifantajn senigon resp. iĝon: senarbigi ^Z (senigi je arboj), senhomigi ^Z; senhaŭtigi ^Z; senmebligi ^Z (Kp ig, I, D, b), senmovigi ^Z; senheredigi ^Z; senkulpigi ^Z; senkuraĝigi ^Z (Kp ig, I, D, Rim. 1 k 2); senbriliĝi ^Z; senkoloriĝi; ^Z (Kp iĝ, I, D, b k Rim.).