★spirit/o

1 Memkonscia substanco, rigardata kiel la malo de la materio: spirito movas materion; Dio estas spirito ^N; la originaleco de la hindaj religioj estas disigi la spiriton disde la personeco.

2 Parto de tiu substanco, viviganta korpon k kontrastanta kun ĝi: tia spirito, kiu plenigis la belan estaĵon ^Z; la sorto de homidoj k de bruto estas sorto egala, sama spirito estas en ĉiuj ^X; eniris en ilin (mortintojn) spirito k ili reviviĝis ^X; ha! se la spirito de Hermano ankoraŭ bruletus en lia cindro! ^Z; en Viajn manojn mi transdonas mian spiriton ^N (vivon); ellasi sian spiriton (morti); ĝis la polvo (korpo) refariĝos tero k la spirito reiros al Dio, kiu ĝin donis ^X. ☞ animo 1.

3 La pensanta parto de la homo, kontraste kun ties animo aŭ koro: pli valoras kontenta spirito, ol granda profito ^Z; ĉe ĉagreno de la koro la spirito estas malgaja ^Z; la spirito ja estas fervora, sed la karno estas malforta ^N; adori laŭ spirito k vero ^N; feliĉaj estas la malriĉaj en spirito ^N; kun kolerema spirito mi naskiĝis ^Z; la herooj de la spirito ^Z; la plej malfortaj koncerne la spiriton ^Z (idiotoj); (personige) unu el la plej brilaj spiritoj en nia jarcento; pretigi la spiritojn por io ^Z. ☞ menso, psiko.

4 Kutima idearo; karakteriza tendencaro de persono, societo ks: la spirito de nia armeo estas malfidinda, via moŝto; eduki siajn infanojn en pacema k tuthomara spirito; la nuna junularo havas tute alian spiriton; la spirito de la tempo asertas, ke ĉio nobela estas malbona ^Z; tia uzado ne estas kontraŭ la komuna spirito de nia lingvo ^Z; lerni la lingvon laŭ ĝia tuta vera spirito ^Z; mallongeco estas la spirito de saĝo ^Z.

5 La ĉefa, profunda signifo de verko aŭ verkopeco: klarigi la spiriton de leĝo, de kontrakto; la spirito de viaj instrukcioj tion diktas al vi; la litero mortigas, sed la spirito vivigas ^N; ekkapti la spiriton de sia rolo.

6 Animo 3 (kun nuanco pli magia ol religia): la spirito de la patro de Hamleto ^Z; montras sin spirito en armaĵo ^Z; plorĝemante kiel armeo da senesperaj spiritoj ^Z; elvoki spiritojn; la spirito parolis per la dancado de la tablo. ☞ fantomo, ombro, reaperanto. ➞ nekromancio, okultismo.

7 Θ Superhoma senkorpa esto: la spirito de Dio ŝvebis super la akvoj ^X; la Sankta Spirito (✞ la Tria Persono de la Triunuo); la feliĉaj, ĉielaj spiritoj, la spiritoj de lumo (anĝeloj); la malbonaj, malpuraj, inferaj spiritoj, la spiritoj de mallumo (diabloj); forpeli la spiritojn ^N (➞ ekzorci); la protekta spirito de la domo ^Z. ☞ feo, diaĵo, koboldo, manesoj.

8 ב Dia aŭ diabla inspiro aŭ forto: Vi blovis per Via spirito, k ilin (Egiptojn) kovris la maro ^X; estis sur li, venis sur lin la spirito de la Eternulo ^X; Mia spirito estas inter vi ^X; (analoge) la spirito de malĉasteco erarigas ilin ^X; Li verŝis sur vin spiriton de profunda dormo ^X; spirito de amo k preĝoj ^X; k Josuo estis plena de spirito de saĝeco ^X; spirito de ribelo lin puŝas.

9 Λ En la greka alfabeto, ĉiu el la du signoj, kiuj montras, ke la komenca vokalo de vorto estas aspiracia (kruda spirito) aŭ ne (milda spirito).

10 Ⓣ Popola nomo de solvaĵo de io volatila en likvo: sala spirito (acido klorida); spirito vina ^Z (alkoholo).