← Reen al D

PIV · 3034

★dev/i

dev/i (+ inf.)
Ne povi ne fari ion pro ia materia neceseco, praktika bezono, morala leĝo aŭ fremda sintrudanta volo: ĉiu vivanto devas morti; lernolibron oni devas ne tralegi, sed tralerni Z; tiun ĉi demandon devas decidi instruitaj homoj Z; la mebloj estis aranĝitaj bonorde, kiel devas esti Z; por ĉiuj rilatoj intergentaj oni devas uzi lingvon neŭtralan Z; kiu volas mensogi, devas bone memori Z; teruran nokton devis mi travivi Z; mi devas sendi tiun leteron antaŭ morgaŭ; kiu devas, tiu povas Z; filo devas obei la patron; vi devas paroli pli laŭte; pri gustoj oni disputi ne devas Z; oni ne devas havi tro da konfido al si mem Z; nenian trinkaĵon el vinberoj li devas trinki Z (estas malpermesite, ke li trinku ian); tial ni neniam devas (estas malpermesite al ni) paroli en niaj kongresoj pri aferoj politikaj Z; mi ne devas malatenti tion Z; se ni ne trovas pli bonan esprimon, tio ne devas nin ĉagreni Z; ili ne devis lasi rimarki, ke ili nenion vidas Z; ĉu tiu ĉi ideo estas aktiva aŭ pasiva, tion ĉi la sufiksotute ne devas montri al ni Z; mi certigas vin, ke kun mi vi devas nenion timi Z; ni ne devas miri, ke tia sistemo ne povis trovi amikojn Z. bezoni, ŝuldi, nepre. Rim. Ĉe la indikativa preterito, devi signifas, ke oni obeis la devon: mi devis vin puni (k mi vin efektive punis). Por esprimi, ke oni ne obeis la devon, oni uzas kondicionalon: mi devus vin puni (sed mi vin ne punas); mi estus devinta vin puni (sed ne punis vin).
Troviĝi en logike probabla kondiĉo esti ia, ion fari k.a.: kiel ravita vi devas esti! Z; li devas jam baldaŭ veni; se ĝi ne fariĝos nun, ĝi devas ja iam fariĝi en estonteco Z; postmorgaŭ mi devis konduki mian Amalion al la altaro Z; tiuj argumentoj devis ŝajni al tiuj homoj tiel same infanaj kiel al ni nun ŝajnas iliaj tiamaj kontraŭparoloj Z; prezentu al vi kiel tiuj arboj devis brili en la suna lumo Z; li devis koleri, ĉar li neniam skribas al mi de post tiam.
devo. Farotaĵo necesa pro leĝo, moralo aŭ konveno: havi, senti la devon… ‑i Z; la altaro de la devo ordonanta Z; mi volus tuj plenumi mian devon Z; oni parolas pli ofte pri siaj rajtoj, ol pri siaj devoj; la unua devo de la homo estas ne malutili la aliajn homojn; mi konas mian devon al mia estro. tasko, ŝuldo, neceso.
deva. Rilata al devo: deva afero.
devigi. Fari, ke iu devu: ŝi devigis ŝin manĝi en la kuirejo Z; marĉandado aĉeti ne devigas Z; la scienco devigis la naturon, ke ĝi montru siajn limojn Z; tiuj devigas vin cirkumcidiĝi N; de neniu devigata, la lingvo pola akceptis akcenton Z (regulan); la devigata senlaboreco Z; nun mi estas devigata subteni la vivon de mia familio per tre malbone pagata kuracado de malriĉaj malsanuloj Z; mi estis devigita preni la finiĝojn «e» k «u» Z; tiam ni estis devigitaj rompi ĉiun intertraktadon Z; sed pri unu el tiaj rimedoj mi bedaŭrinde estas devigita paroli Z.
devigo. Neceso fari ion: ne povi eviti la devigon pagi; netolerebla devigo.
deviga. Postulata de la leĝoj, moralo aŭ konveneco: la novaj formoj estu rigardataj ne kiel devigaj, sed kiel nur permesataj Z; la ĉefa por ĉiuj homoj deviga principo Z; devigaj por li diroj de Dio Z.
devontigi, devontigi sin. Ligi (sin) per promeso, ke oni deve faros: li timis devontigi sin al pagado de grandaj sumoj Z.
devlibera. Havanta nenian apartan devon.
devoligi (tr) = devontigi.
devoligo. societaj, diplomatiaj devoligoj.
devoscia. Konscia pri devo: al ĉiu dio devoscie apartan faris li saluton K.
eldevigi. Akiri de iu per trudo: eldevigi de iu konsenton.
kontraŭdeva. Kontraŭa al la devo. mallojala.
laŭdeva. Konforma al la devo.
maldevigi. Fari, ke iu ne devu.
nedeviga. Ne prezentanta devon; lasanta eblon de rifuzo: nedeviga kurso, pago, abono, partopreno. laŭvola.
preterdeva. Prezentanta pli ol la ĝusta devo.
sendevigi. Permesi al iu ne fari; depreni de iu la devon fari ion: sendevigi lernanton ĉeesti la gimnastikan kurson; sendeviga mendo de specimeno.
sindevigo, sindevigado. Altrudo al si mem de ioma modereco en deziroj aŭ bezonoj: la sindevigo estas la komenco de la ĝentileco k eĉ de la moralo.
cedodevo Leĝa preskribo, laŭ kiu veturilo, alvenanta en vojkruciĝon, devas lasi pasi antaŭ si veturilojn, kiuj venas de alia difinita direkto aŭ de alia vojspeco. prioritato.
kompensodevo Laŭleĝa devo kompensi damaĝon aŭ perdon, kiun oni kaŭzis al alia persono.
servodevo = servitudo.
truddevigi. Perforte devigi iun fari ion: havi povon de truddevigo.