PIV Reta Vortaro

PIV · 400

al.

I - montranta:

1 Fizikan proksimiĝon en iu direkto: iri al la urbo, al la lernejo, al la onklo ; eliri renkonte al iu ; apogi sin al iu , al la muro; la riveretoj fluas al riveroj ; la suno kliniĝas al la okcidento ; nun de loko flugu ĝi al loko! ; () de tago al tago; de tempo al tempo ; venos al vi mizero . 1 «al ordinare montras nur la celadon al iu loko, dum la povas enhavi en si ankaŭ la atingon de la celo.» (Z.).

2 Direkton aŭ celon de ia movo aŭ fizika ago: frapi al la pordo ; ĵeti ion al iu, prezenti ion al iu, etendi la manon al iu ; direkti sian voĉon , levi la okulojn al iu, sin turni al iu ; (, ) rigardi al la strato; diri, skribi, respondi al iu; pagi ion al iu, tiu pordo kondukas al la parko; enirejo al la ĝardeno; jen la vojo al Parizo; () la kongreso estas en bona vojo al efektiviĝo. 2 al montras kelkafoje la staton rezultantan de la movo: disrompi vazon al pecoj; natrio k kloro kombiniĝas al natria klorido. en.

3 Celon de ia sento, penso aŭ volo: via koro sin tiru ne al pekuloj ; sopiri al la hejmo ; deziri bonon al iu; minaci, flati, kontraŭstari, pardoni, ordoni al iu; amo, abomeno, inklino al io; montri entuziasmon al E.; intencoj al bono k malbono ; la malamo, kiun li eksentis al ŝi ; ni estu amikoj al ĉiuj popoloj!; ne estu tro severa al li.

4 Atribuon, destinon, apartenecon: doni, proponi, komisii, sendi ion al iu; prezentu al vi mian embarason; apliki teorion al la praktiko; kondamni iun al morto; konveni, aparteni al; akiri al si gloron ; preni al si la liberecon, la rajton fari ion; ĉio bona estas al via dispono ; knabo lasita al si mem ; al kio oni estas naskita, tion oni tuj povas vidi laŭ la eksteraĵo ; sklavoj al Faraono ; al via sano! .

5 Interesatecon, profiton aŭ malprofiton, kiun iu ricevas per la ago: servi, malutili al iu; detranĉu al mi pecon ; starigi al iu monumenton; lavi al iu la piedojn, bati al si la bruston ; legi, kanti ion al iu ; estas al mi varme, malvarme , bone , ĝoje , li faris al si veston ; mi plantis al mi ĝardenon ; mi kolektis al mi arĝenton ; ŝi malfermas sian manon al la malriĉulo ; aldoniĝos al vi jaroj da vivo .

6 Rilaton de koncerneco, esprimeblan ankaŭ per : danki, helpi, aludi, kompati, obei, plaĉi, rilati al iu, io; konforma, fremda al io. 3 Tiu malpreciza uzo klarigas, kial oni trovas al, eĉ ĉe Z., post verboj, kiuj logike postulus de-komplementon: ursino, al kiu estas rabitaj infanoj ; ŝteli, forpreni ion al iu ; demandi, peti ion al iu, aĉeti ion al iu. Pli klare estas uzi disde. 4 Tie ĉi klasiĝas la komplementoj de la ig-kunmetoj, en kiuj la kaŭzata ago estas pasiva, k ties subjekto ricevas, okaze de la ago, ian profiton aŭ malprofiton: trinkigu al li akvon ; li sentigos al vi sian skurĝon ; vidigi , aŭdigi, konigi , sciigi , perdigi, evitigi ion al iu. per.

7 Adicion, kompletigon: aldoni du al kvar; li enfermis ĝin en la kokinejon, al la kokinoj k anasoj ; () por kio ni bezonas apartan serion da finiĝoj por ĉiu persono k nombro, k al (krom) tio ĉi en ĉiu tempo k modo novan serion da finiĝoj? ; al tio ĉi ne forgesu, ke […] . plus.

8 () Daton aŭ momenton, ĉe kiu oni faru ion: dankon por via amika sendaĵo al mia naskotago ; koran dankon por via amika gratulo al la datreveno de mia naskiĝo ; al la baldaŭa komenciĝonta nova jaro mi sendas al vi la plej koran gratulon ; la figarboj, ĉe kiuj la vojaĝantoj sidiĝas al la vespermanĝo ; la plej amata ĉevaleto, sur kiu ili elveturas al ĉiu okazo ; al la malfeliĉo (malfeliĉe); = okaze de.

9 Gramatikan rilaton inter agsubst. k ties objekta suplemento: estimo al la tradicio ; akcepto al la kongresanoj; subtenado al io; ofendo, persekuto, protektado, ŝato, timo, voko al iu, io. 5 Tiu uzo estas utila, en kelkaj okazoj, por eviti la dubasencecon de la de: amo de la filo al sia patro; sed post la verboj de produktado al signifas nature «aldone al»: (verkado de ĉapitro al romano ), k la vera solvo estas la anstataŭigo de la subjekta suplementa de per fare de aŭ far.

10 Post aŭ : a) estmanieron de la koncernataĵo rilate al iu aŭ io: afabla, avida, bona, danka, favora, inklina, surda al iu, io; b) bonan aŭ malbonan econ de iu aŭ io rilate al la koncernataĵo: abomena, agrabla, antipatia, kara, simpatia al…; c) konkretan aŭ metaforan proksimecon aŭ malproksimecon: konforma, egala, simila, parenca, najbara al iu, io; danke al, spite al.

II - Kunmetebla morfemo kun la sencoj 1, 4, 7 de la :

alaĵo. Io, kio estas aldonita al io, dependaĵo, flankaĵo, akcesoraĵo.

aligi

1 Aldoni, almeti: al tiu gesto li aligis ironie mildan vorton.

2 Fari, ke iu, io fariĝu parto, ano de: ĉiun bonan esprimon, kiu ekzistas en kiu ajn lingvo, lingvo arta havas plenan rajton aligi al si ; ili discipline aligos siajn fortojn al nia granda armeo .

aliĝi

1 Aldoniĝi, almetiĝi: se gut’ al guto aliĝas, maro fariĝas ; al tio ĉi aliĝas multego da deklinacioj neregulaj ; al la koreco aliĝadis videbla nuanco de silenta kompato ; () li turnis la portreton de la praavo al la muro, por ke ĝi ne povu aliĝi al la interparolado .

2 Aniĝi, aparteniĝi al: aliĝi al E-ista grupo; por ke al la Ligo povu facile aliĝi ĉiu […] ; ĝi (E.) devas ne sole allogi aliĝontojn, sed esti oportuna por siaj uzantoj ; ĉu vi ricevis ankoraŭ de iu aliĝon al la homaranismo? . 6 La kunmeto kun re- prezentas eblon de konfuzo kun la real; tial estas konsilinde uzi reaniĝi realiĝi.

aliĝilo. Dokumento, per kiu oni deklaras sian aliĝon al asocio, kongreso : plenigi la aliĝilon.

III - kun la sencoj 1, 2, 4 k 7 de la :

1 alveni, alporti, alkuri, alesti;

2 alkonduki, alrigardi, alparoli;

4 almezuri, alproprigi, alfari, alĝustigi;

7 aldoni, aldiri, almeti .