PIV 2026 · Artikolo 400

1★al

Litero A★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 7
  1. al/
  2. alaĵ/o
  3. alig/i
  4. aliĝ/i
  5. aliĝ/o
  6. aliĝ/il/o
  7. aliĝ/int/o
1 ★ alprepozicio
1 fizika proksimiĝo en iu direkto: mi veturas kun mia maljuna avino al la urbo Z mi iras nun al la onklo FE eliri renkonte al iu MT apogi sin al iu Z apogi sin al la muro Z riveretoj fluas al riveroj Z la suno kliniĝis al la okcidento B nun de loko flugu ĝi al loko Z
(figurasence) de tago al tago Z de tempo al tempo Z venos al vi mizero MT
1 Laŭ Zamenhof: «al» ordinare montras nur la celadon, la vojon al iu loko, dum la akuzativo povas enhavi en si ankaŭ la ideon de atingo de la celo Z
➞ direkte al.
2 direkto aŭ celo de ia movo aŭ fizika ago: frapi al la pordo Z ĵeti ion al iu Z prezenti ion al iu Z etendi la manon al iu Z direkti sian voĉon al iu MT levi la okulojn al iu Z sin turni al iu Z ŝi rigardis al la ombro Z (figurasence) fenestroj, rigardantaj al la korto Z diri al iu Z skribi al iu Z respondi al iu Z pagi ion al iu Z tiu pordo kondukas al la parko enirejo al la ĝardeno jen la vojo al Parizo (figurasence) la kongreso estas en bona vojo al efektiviĝo
2 Al montras kelkfoje la staton rezultantan de la movo: disrompi vazon al pecoj natrio kaj kloro kombiniĝas al natria klorido
➞ en 1.
3 celo de ia sento, penso aŭ volo: via koro sin tiru ne al pekuloj MT sopiro al la hejmo Z deziri bonon al iu minaci al iu flati al iu kontraŭstari al iu pardoni al iu ordoni al iu amo al io abomeno al io inklino al io montri entuziasmon al Esperanto intencoj al bono kaj ne al malbono MT la malamo, kiun li eksentis al ŝi MT ni estu amikoj al ĉiuj popoloj! ne estu tro severa al li
4 atribuo, destino aŭ aparteneco: doni al iu proponi al iu komisii al iu sendi ion al iu prezentu al vi mian teruran situacion FK apliki teorion al la praktiko kondamni iun al morto konveni al aparteni al akiri al si gloron MT preni al si la liberecon fari ion preni al si la rajton fari ion ĉio bona estas al via dispono MT knabo, lasita al si mem MT al kio oni estas naskita, tion oni tuj povas vidi laŭ la eksteraĵo Z sklavoj al Faraono MT
5 interesateco, profito aŭ malprofito, kiun iu ricevas per la ago: servi al iu malutili al iu detranĉi al si pecon Z starigi al iu monumenton MT lavi al iu la piedojn bati al si la bruston Z legi ion al iu Z kanti ion al iu Z estas al mi varme Z estas al mi malvarme Z estas al mi bone Z estas al mi ĝoje Z li faris al li mikskoloran veston MT mi plantis al mi vinberejojn MT mi kolektis al mi arĝenton MT ŝi malfermas sian manon al la malriĉulo MT aldoniĝos al vi jaroj da vivo MT
6 rilato de koncerneco, esprimebla ankaŭ per akuzativo: danki al iu aŭ io helpi al iu aŭ io aludi al iu aŭ io kompati al iu aŭ io obei al iu aŭ io plaĉi al iu aŭ io rilati al iu aŭ io konforma al io fremda al io
3 Tiu malpreciza uzo klarigas, kial eĉ ĉe Zamenhof oni trovas al post verboj, kiuj logike postulus de-komplementon: ursino, al kiu estas rabitaj ĝiaj infanoj MT ŝteli ion al iu Z forpreni ion al iu Z demandi ion al iu peti ion al iu aĉeti ion al iu Pli klare estas uzi disde.
4 Tie ĉi klasiĝas la komplementoj de ig-kunmetoj, en kiuj la kaŭzata ago estas pasiva, kaj ties subjekto ricevas, okaze de la ago, ian profiton aŭ malprofiton: trinkigu al li akvon MT al vi li sentigos sian skurĝon Z mi volis evitigi al la gepatroj nenecesan maltrankvilegon HLu mi vidigos al vi, ĝis kie povas iri la decidemeco de persono, kiun oni elmetas al malespero Z mi ne intencas perdigi al vi vian tempon CPi tion ĉi ni sciigas al niaj amikoj Z
➞ per.
7 adicio aŭ kompletigo: aldoni du al kvar li enfermis ĝin en la kokinejon, al la kokinoj, anasoj kaj meleagroj Z
(figurasence) por kio ni bezonas apartan serion da finiĝoj por ĉiu persono kaj nombro, kaj al krom tio ĉi en ĉiu tempo kaj en ĉiu modo novan serion da tiuj ĉi finiĝoj ? Z al tio ĉi oni ne forgesu, ke Z
➞ plus.
8 (arĥaismo) dato aŭ momento, ĉe kiu oni faru ion: koran dankon por la gratulo al la nova jaro Z al la venontaj festoj kaj nova jaro mi deziras al Vi ĉion plej bonan Z la figarboj, ĉe kiuj la vojaĝantoj sidiĝas al la vespermanĝo B la plej amata ĉevaleto, sur kiu ili elveturas al ĉiu okazo Z al la malfeliĉo malfeliĉe Z ➞ okaze de.
9 gramatika rilato inter agsubstantivo kaj ties objekta suplemento: estimo al la tradicio Z akcepto al la kongresanoj subtenado al io ofendo al iu aŭ io persekuto al iu aŭ io protektado al iu aŭ io ŝato al iu aŭ io timo al iu aŭ io voko al iu aŭ io
5 Tiu uzo estas utila, en kelkaj okazoj, por eviti la dubasencecon de la prepozicio de: amo de la filo al sia patro Sed ekz. post verboj de produktado al signifas nature «aldone al»: verkado de ĉapitro al romano kaj la vera solvo estas anstataŭigi la subjektan suplementan de per fare de.
10 post adjektivo aŭ adverbo:
a estmaniero de la koncernataĵo rilate al iu aŭ io: afabla al iu al io avida al iu al io bona al iu al io danka al iu al io favora al iu al io inklina al iu al io surda al iu al io
b bona aŭ malbona eco de iu aŭ io rilate al la koncernataĵo: abomena al iu aŭ io agrabla al iu aŭ io antipatia al iu aŭ io kara al iu aŭ io simpatia al iu aŭ io mi foje estis severa al vi SEn
c konkreta aŭ metafora proksimeco aŭ malproksimeco: konforma al iu aŭ io egala al iu aŭ io simila al iu aŭ io parenca al iu aŭ io najbara al iu aŭ io danke al spite al
al prefikso kun la sencoj de al 1, al 2, al 4 kaj al 7:
alaĵo io, kio estas aldonita al io; dependaĵo, flankaĵo, akcesoraĵo.
aligi
1 aldoni aŭ almeti ion: al tiu gesto li aligis ironie mildan vorton ŝi decidis baki ian delikataĵon, al kiu oni bezonas aligi pistitan kaj sukeritan papavon FSz
2 igi ion aŭ iun parto aŭ ano de: ĉiun bonan esprimon, kiu ekzistas en kiu ajn lingvo, lingvo arta havas plenan rajton aligi al si Z ili baldaŭ discipline aligos siajn fortojn al tiu komuna granda armeo Z reformoj necesaj por aligi la landon al EU BSe
aliĝi
1 aldoniĝi aŭ almetiĝi: se gut’ al guto aliĝas, maro fariĝas Z al tio ĉi aliĝas multego da deklinacioj neregulaj Z al la koreco aliĝadis videbla nuanco de silenta kompato Z (figurasence) li turnis la portreton de la praavo al la muro, por ke ĝi ne povu aliĝi al la interparolado Z
2 aniĝi aŭ aparteniĝi al:aliĝi al esperantista grupo por ke al la Ligo povu facile aliĝi ĉiu LEsp Esperanto devas ne sole allogi aliĝontojn, sed esti oportuna por siaj uzantoj Z
6 Kunmeto kun re- 1 prezentas eblon de konfuzo kun la radiko real; tial estas konsilinde uzi reaniĝi anstataŭ realiĝi.
aliĝo ago aliĝi: ĉu vi ricevis ankoraŭ de iu aliĝon al la homaranismo? Z
aliĝilo dokumento, per kiu oni deklaras sian aliĝon al asocio, kongreso k.s.: plenigi aliĝilon rete Ko ili ne subskribis la homaranisman aliĝilon EPr
aliĝinto persono aŭ grupo, kiu deklaris sian aliĝon al evento, politika organizaĵo k.s.: unu el la eventualaj 13 novaj aliĝintoj estos Malto TEc