★per

1 instrumenton, materion aŭ objekton, kiun oni uzas por plenumi agon aŭ atingi celon: bati iun per bastono; ne per la pano sole vivas homo ^N; sin nutri per legomoj; plenigi botelon per akvo; aspergi per sango; viŝi la buŝon per tuko; trafi du celojn per unu ŝtono ^Z; kovri tablon per tapiŝo; (f) ne ĉiam per aĝo mezuriĝas la saĝo ^Z;

2 organon aŭ membron, kiun oni uzas por fari ion: ni vidas per la okuloj k flaras per la nazo ^Z; minaci iun per pugno ^Z; li prenos iom de la sango k aspergos per sia fingro la antaŭan parton de la fermoplato ^X; grinci per la dentoj k tremi per la tuta korpo; la birdoj batas la aeron per siaj flugiloj; stari per unu piedo en la tombo ^Z; teni iun ĉe la nuko per sia mano. Rim. 1 Oni ankaŭ uzas per, por montri per kiu korpoparto oni tenas ion aŭ iun: teni infanon per la mano (per sia propra mano); subite ŝi ekkaptis per ambaŭ manoj du belajn florojn ^Z; la Eternulo elkondukis nin el Egiptujo per forta mano ^X; per la maldekstra mano li estis retenanta la torente elfluantan sangon ^Z. ☞ je 4, en;

3 personon, per kies interhelpo oni povas plenumi ian agon: sendi leteron per servisto; parencaj per Adamo ^Z; la registaro estis oficiale reprezentata per unu ministro; de la infaneco la princo ĉirkaŭis sin per militistoj ^B; kontroli ion per si mem; (f) E. memorigas per si la lingvon italan ^Z. ☞ si, Rim. 2. Rim. 2 La prep-on per post pasivo oni povas uzi nur en tia okazo, se ĝi troviĝas antaŭ vorto kiu esprimas ne la aganton mem, sed rimedon uzitan de iu alia aganto. ☞ de 4;

4 rimedon, danke al kiu estas atingita ia rezulto: mi estis kortuŝita per tiu doloro; penetri en domon per forto, perforte; trafi per la parolo rekte en la vizaĝon ^Z; mortigi iun per unu puŝo de ponardo; per helpo de vortaro mi komprenis vian leteron ^Z; kvitiĝas servo per reservo ^Z; ni povas per kurba voj’ al rekta celo veni ^Z; li eldevigis la permeson mian per neĉesanta ripetado ^Z; li turmentas min per malsato tutajn tagojn ^Z; lia filo, kuraĝigita per la morto de nia reĝo ^Z; li tiris per ĉiuj fortoj; liaj okuloj pleniĝis per larmoj ^B; la pupiloj ne malsekiĝis per larmo ^Z; la vangoj kovriĝis per malsaneca flavo ^Z; ilia vizaĝo ne kovriĝis per honto ^Z; eksvarmos la rivero per ranoj ^Z; ĵuru, ke neniam vi parolos eĉ per unu vorto pri tio ^Z; ni timis la koleron, per kiu la Eternulo ekkoleris kontraŭ ni ^Z. ☞ pro. Rim. 3 En kelkaj okazoj per havas sencon de mezuro: ĉiu malbona sciigo alproksimigas min per unu paŝo al la tombo ^Z; oni povas esperi, ke la memoro de granda homo per duonjaro supervivos lian morton ^Z; vi per alteco de unu kalkanumo fariĝis pli proksima al la ĉielo ^Z;

5 manieron, kiel efektiviĝas la ago: la fumo flugis supren per nigra kolono, per blankaj volutoj; ia rubandeto brilis per roza aŭ blua koloro ^Z; ili ekmarŝis per grandaj anaroj ^Z; mia onklo ne mortis per natura morto ^Z; simila al la patro per la karaktero; filo, tute fremda per la koro ^Z; verŝi larmojn kvazaŭ per riveroj ^Z; ŝi estis bela per beleco de anĝelo ^Z; mi dormis per peza dormo ^Z; vivi per mizera, kompatinda vivo ^Z; sin preterŝovi per paŝo majesta ^Z; ni ne povas atingi ĉiujn celojn per unu fojo; ekkrii per terura voĉo ^Z; marŝi per piedoj nudaj ^Z; ili vivas per unu animo en du korpoj; komenci sian paroladon per gratulo; la substantivoj finiĝas per o;

6 potencon aŭ influon, kiun oni alvokas por persvadi iun: mi vin petegas per ĉielo ^Z, per la rajtoj de nia amikeco de lernejo ^Z.

1 signifanta, ke la ago esprimata de la rad. fariĝas rimedo por atingi iun celon: perlabori (akiri per sia laboro); perludi (gajni per ludo); perflati (atingi, flatante); oficiala pervoĉdona decido ^Z;

2 montranta la unuon distribue koncernatan: persekunda rapideco; perhora salajro.