★de

1 la punkton de la spaco, kie komenciĝas movo, la malproksimigon, la deiron, k metafore la devenon, la malsimilecon: foriri de iu loko; desalti de ĉevalo; la vazo falis de la tablo; puŝi ion de si; veturi de Parizo ĝis Berlino; viŝi de sia vizaĝo la ŝviton; savu min de miaj malamikoj; deveni de nobela gento; ricevi de iu donacon, gratulon; la helpo venis de li; salutu lin de mi; ili diferencas de ni nur per la koloro; forkuri de antaŭ iu; eliris de apud li ĉiuj ^X; sin levi de ĉe la tablo ^Z; ŝi prenis mian filon de ĉe mi ^X; preni de super la kapo de iu ^Z; ekstermi popolon de sur la tero ^X. ☞ el, for, deveni, kaŭze de, komisie.

2 la punkton de la tempo, kie komenciĝas ago: de nun; de mateno ĝis vespero; de du jaroj li malsanas; de tiu tempo ^Z; de eterne; konsekrita al Dio de el la ventro de sia patrino ^X. Rim. 1 Pro la multsenceco de de, oni povas precizigi la tempan signifon per la uzo de de post k detempe de: redonu al ŝi ĉiujn elspezojn de la kampo de post la tago, kiam ŝi forlasis la landon ^X; de post la apero de homo sur la tero ^X; li estas batalisto detempe de siaj plej junaj jaroj ^X. Kiam oni volas esprimi, ke la referenctempo estas mem daŭro, k ke la agado komenciĝis kun tiu daŭro, uzeblas ekde (Vd ĉi-sube), aŭ, de antaŭ: tiuj ostaĵoj postrestis de antaŭ la diluvo (ili estas antaŭaj al la diluvo); de antaŭ kvar tagoj li kuŝas ne manĝante.

3 la metaforan originon, la kaŭzon: tremi de febro, paliĝi de kolero; dispremita de timo; l’ aero resonis de bruo terura; de kantado senpaga doloras la gorĝo ^Z; ili malaperis de subita teruro ^Z; ili ebriiĝis, sed ne de vino ^X; la tero pleniĝis de maljustaĵoj ^X; ne satiĝas la okulo de vidado ^X. ☞ pro, kaŭze de.

4 la aganton de ago, esprimata per pasiva participo aŭ samsenca verba formo: li estis ĉirkaŭita de la tuta familio ^Z; ŝi estas amata de ĉiuj ^Z; la tero estas kovrita de neĝo ^Z; la tablo estis kovrita de la servanto per tapiŝo; dika branĉo rompiĝis de la vento; tio dependas de la cirkonstancoj. Rim. 2 Post pasiva formo, montranta malproksimiĝon, konfuzo povas okazi inter la sencoj 1 k 4 de la prep. de. En tiaj okazoj oni rezervas de por la senco 4, k uzas disde por la senco 1: infano forprenita disde la patrino; de la amaso li estis apartigita disde mi; oni renkontas ankaŭ el de por la senco 1: bieno heredita el de lia patro; poemo citita el de Heine.

5 la apartenecon: de kiu estas tiu libro (al kiu apartenas tiu libro, aŭ kiu estas ĝia aŭtoro) ?;

6 la posedanton: la libro de Petro; la genio de Z.; la palaco de la reĝo (reĝa); la kanto de la birdoj (birda); la ĉirkaŭaĵoj de la urbo; li estas la fiero de sia patro.

7 la posedatan econ: ĉevalo de blanka koloro (blankkolora); potoj k kruĉoj de plej diversaj formo k grando ^B; floroj de nekomparebla odoro ^B; homo de granda talento (grandtalenta); sakoj de diversaj grandecoj; bestoj de sama speco (samspecaj); libroj de sama valoro; afero de duba karaktero.

8 la rilaton inter du subst-oj, el kiuj la dua estas mezuro de la unua: sumo de mil frankoj; alto de dudek metroj; ni iru vojon de tri tagoj en la dezerton ^X; daŭro de kvar monatoj; atingi la aĝon de okdek jaroj. ☞ da.

9 difinitan limigitan apartaĵon de priparolata aŭ jam priparolita aĵo: donu al mi pecon de tiu kuko ^Z; akceptu duonon de la kuko, kiun mi aĉetis. ☞ da.

10 la aganton de ago, kiun esprimas subst.: la amo de la gepatroj al siaj idoj; la ekspluatado de la homo al (aŭ je) la homo. ☞ fare de.

11 la objekton de ago, kiun esprimas subst.: mortigo de homo estas krimo; la preparo de la venonta kongreso; la prezentado de Hamleto en Antverpeno; la enkonduko de E. en la programojn; mi dankas pro la komuniko de via letero; multaj estas la elpensintoj de lingvoj internaciaj. Rim. 3 Post subst., esprimanta agon, konfuzo povas okazi inter la sencoj 6, 10 k 11 de la prep. de: la nutrado de la infanoj de ilia patrino estas la plej sana. Por tion eviti, oni disponas du rimedojn: 1) kiam oni devas samtempe esprimi la subjekton k la objekton de la subst-a ago, oni povas anst. de 10 uzi fare de aŭ far: nutrado de la infanoj fare de ilia patrino (aŭ: far ilia patrino). 2) Kiam oni havas por esprimi nur la objekton de la subst-a ago, oni povas anstataŭigi de 11 per al: nutrado al la infanoj. En tiaj okazoj Z. foje uzis la akuz-on.

12 la dependecon de la dua subst. rilate al la unua, sen preciza senco: la prezo de pano; sukceso de entrepreno; utileco de E.; konkludo de la parolado; ŝtono de falpuŝiĝo; sub la masko de homamo. Rim. 4 Pro la multsenceco de de estas konsilinde uzi laŭeble, por diversaj adjektoj, pli precizan prep-on. (en, el, pri, pro, super, kontraŭ, antaŭ k.a.): la SAT-kongreso en Gotenburgo; la fruktoj el la ĝardeno; la konkludo el la leciono; la enspezoj el la festo; la ministro akceptis la honorprotektecon super la kongreso; la problemo pri la senarmiĝo; doni pruvojn pri sia kuraĝo; la modo pri tio pasis jam antaŭ longe ^Z; la preparoj por la festo, ktp.

13 la gramatikan dependecon: glaso plena de akvo; esti kontenta de io; (mal)proksima de; meze de; norde de; kaŭze de; helpe de; komence de, kondiĉe de, sekve de; for de l’ okuloj, for de l’ koro. ☞ je.