PIV 2026 · Artikolo 2847

★de

Litero D★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 7
  1. de/
  2. deig/i
  3. deiĝ/i
  4. disde
  5. ekde
  6. el de
  7. elde
★ deprepozicio
1 rilate al verbo:
a deirpunkto de movo, (figurasence) deveno, malsimileco: foriri de iu loko desalti de ĉevalo la vazo falis de la tablo puŝi ion de si veturi de Parizo ĝis Berlino viŝi de sia vizaĝo la ŝviton savu min de miaj malamikoj deveni de nobela gento ricevi de iu donacon ricevi de iu gratulon la helpo venis de li salutu lin de mi ili diferencas de ni nur per la koloro forkuri de antaŭ iu eliris de apud li ĉiuj MT li levis sin de ĉe la tablo MT ŝi prenis mian filon de ĉe mi MT la nubo forturniĝis de super la tabernaklo MT ŝi forigis la foliojn de sur la tero Z ekstermi vin popolon de sur la tero MT ➞ el 1, for, deveni, kaŭze de, komisie.
b komenca tempo de ago: de nun la ŝuldoj de mia filo ne estos pagataj de mi FE de mateno ĝis vespero Z de du jaroj li malsanas de tiu tempo Z de eterne MT konsekrita al Dio de el la ventro de mia patrino MT
1 Pro la multesenceco de de, oni povas precizigi la tempan signifon per la uzo de de post kaj detempe de: redonu al ŝi ĉiujn enspezojn de la kampo de post la tago, kiam ŝi forlasis la landon MT de post la apero de homo sur la tero MT li estas batalisto detempe de siaj plej junaj jaroj MT Kiam oni volas esprimi, ke la referenctempo estas mem daŭro, kaj ke la agado komenciĝis kun tiu daŭro, uzeblas ekde aŭ de antaŭ: tiuj ostaĵoj postrestis de antaŭ la diluvo ili estas antaŭaj al la diluvo de antaŭ kvar tagoj li kuŝas ne manĝante
c (figurasence) origino, kaŭzo: li paliĝis de timo kaj poste li ruĝiĝis de honto FE tremi de febro paliĝi de kolero dispremita de timo l’ aero resonis de bruo terura de kantado senpaga doloras la gorĝo Z ili malaperis de subita teruro! MT ili ebriiĝis, sed ne de vino MT la tero pleniĝis de maljustaĵoj ne satiĝas la okulo de vidado MT ➞ pro, kaŭze de.
ĉ aganto de ago, esprimata per pasiva participo aŭ samsenca verba formo: ora ringo lerte kaŝita de vi FE li estis ĉirkaŭita de la tuta familio ŝi estas amata de ĉiuj la tero estas kovrita de neĝo Z la tablo estis kovrita de la servanto per tapiŝo dika branĉo rompiĝis de la vento tio dependas de la cirkonstancoj
2 Oni renkontas ankaŭ el de por la senco de de 1: bieno heredita el de lia patro poemo citita el de Heine
➞ de Rim 5.
d aparteneco: de kiu estas tiu libro? al kiu apartenas tiu libro, aŭ kiu estas ĝia aŭtoro?
2 rilate al substantivo:
a posedanto: la libro de Petro la genio de Zamenhof la palaco de la reĝo reĝa la kanto de la birdoj birda la ĉirkaŭaĵoj de la urbo li estas la fiero de sia patro
b posedata eco: ĉevalo de blanka koloro blankkolora pladoj kaj kruĉoj de plej diversa formo kaj grando B floroj, de nekomparebla odoro B homo de granda talento grandtalenta sakoj de diversaj grandecoj bestoj de sama speco samspecaj libroj de sama valoro afero de duba karaktero
c rilato inter du substantivoj, el kiuj la dua estas mezuro de la unua: sumo de mil frankoj alto de dudek metroj ni iru vojon de tri tagoj en la dezerton MT daŭro de kvar monatoj atingi la aĝon de okdek jaroj ➞ da.
ĉ difinita limigita apartaĵo de priparolata aŭ jam priparolita aĵo: donu al mi pecon de tiu kuko akceptu duonon de la kuko, kiun mi aĉetis ➞ da.
d aganto de ago, kiun esprimas substantivo: la amo de la gepatroj al siaj idoj la ekspluatado de la homo al je la homo ➞ fare de.
e objekto de ago, kiun esprimas substantivo: mortigo de homo estas krimo la preparo de la venonta kongreso la prezentado de Hamleto en Antverpeno la enkonduko de Esperanto en la programojn mi dankas pro la komuniko de via letero multaj estas la elpensintoj de lingvoj internaciaj
3 Post substantivo esprimanta agon, konfuzo povas okazi inter la sencoj de 2 a, de 2 d kaj de 2 e de la prepozicio de: la nutrado de la infanoj de ilia patrino estas la plej sana Por tion eviti, oni disponas du rimedojn. Kiam oni devas samtempe esprimi la subjekton kaj la objekton de la substantiva ago, oni povas anstataŭ senco de 2 d uzi fare de: nutrado de la infanoj fare de ilia patrino Alie, kiam oni havas por esprimi nur la objekton de la substantiva ago, oni povas anstataŭigi sencon de 2 e per al 1: nutrado al la infanoj En tiaj okazoj Zamenhof fojfoje uzis la akuzativon.
f dependeco de la dua substantivo rilate al la unua, sen preciza senco: la prezo de pano sukceso de entrepreno utileco de Esperanto konkludo de la parolado ŝtono de falpuŝiĝo sub la masko de homamo
4 Pro la multesenceco de de estas konsilinde uzi laŭeble, por diversaj adjektoj, pli precizan prepozicion (en 1, el 1, pri, pro, super, kontraŭ, antaŭ k.a.): la SAT-kongreso en Gotenburgo la fruktoj el la ĝardeno la konkludo el la leciono la enspezoj el la festo la ministro akceptis la honorprotektecon super la kongreso la problemo pri la senarmiĝo doni pruvojn pri sia kuraĝo la preparoj por la festo
3 rilate al adjektivo aŭ adverbo: gramatika dependeco: kruĉo plena de akvo Z malproksima de nia domo Z meze de senbara kampo Z Jona eliris el la urbo, sidiĝis oriente de la urbo MT la fratino kaŭze de enuo kaj de malboneco malpacas kun la tuta familio Z li legis helpe de vortaro MaZ tiu letero estis publikigita komence de Marto GWa kondiĉe de bona vetero vi povos ĝui agrablegan promenadon Ko Vinicius estis perfidita kaj murdita sekve de komploto LiZ for de l’ okuloj, for de la koro Z ➞ je.
de prefikso kun la sencoj de 1 a kaj de 1 b de la prepozicio. ➞ defali, deflui, deformi, deklini, demeti, dekontrahi, delasi, deskvamiĝi, devojiĝi.
deigi apartigi aŭ meti ion malproksimen de io alia: en tiaj globkrajonoj oni ne povas deigi la skribpinton
deiĝi iĝi apartigita: ŝia kalkanumo deiĝis
disdede 1 a uzata, se memstara de estus malklara: la fosaĵo, kiu apartigas la arbaron disde la kampo CPi granda diferenco disde la aliaj ekspedicioj EGv sen levi la rigardon disde sia globuso SPo
5 Post pasiva formo, montranta malproksimiĝon, konfuzo povas okazi inter de 1 kaj de 1 ĉ. En tiaj okazoj oni uzas disde anstataŭ de 1: infano forprenita disde la patrino de la amaso li estis apartigita disde mi
ekde de la komenco de; komencante de: ekde komencante tuj post tiu dato ekde pollando-divido
Jam sabron li ne portis G
ekde tri jaroj la pesto furiozis en la lando ŝi obsedas min, ekde la momento kiam mi vidis ŝin ĉe vi CPi (figurasence) ĉiuj gradoj de armeo, ekde vicleŭtenanto ĝis generalo Sin. detempe de.
el de, elde (ambaŭ malofte) el 1; disde eventuale uzebla, se memstara de estus malklara: tiuj riĉaĵoj estas hereditaj el de ŝia avo nombri kian aĝon iu havas, subtrahante naskiĝjaron elde 64 YaS la teraj aferoj vidataj elde la malproksimoj stelaj GWa