PIV Reta Vortaro

PIV · 8764

kruc/o

1 Signo, formita de du perpendiklaj linioj, kiu en la antikvaj religioj estis la simbolo de la kvar finoj de la mondo, k kiu estis poste alprenita de la kristanoj, kiel ilia distinga signo: fari la signon de kruco .

2 Figuro aŭ korpo, konsistanta el du perpendiklaj pecoj: la viro kunligis du branĉojn, tiel ke ili formis krucon ; glavtenilo en formo de kruco; la Ruĝa Kruco (internacia helpa organizo); la Suda Kruco (aŭstrala konstelacio, Crux); krucplakaĵo.

3 Speco de T-forma pendumilo; fostego, sur kies supro estis fiksita transversa trabo, k de kiu oni lasis ĝismorte pendi kondamnitojn, alliginte aŭ alnajlinte sur ĝi la ekstremaĵojn de iliaj membroj: la kruco estis kutime aplikita de la Romanoj al la kondamnitoj, kiuj ne estis Romaj civitanoj; apud la kruco de Jesuo staris lia patrino .

4 Konvencia reprodukto de tiu pendumilo, portanta ordinare la bildon de Jesuo, k uzata kiel kultobjekto ekde la 7a : porti la krucon en procesio; la preĝejturo estas kronita de giganta kruco; starigi krucon sur tombo. krucifikso.

5 Tiu sama objekto, rigardata kiel simbolo de la suferoj de Jesuo k de la kristana religio mem: kiu ne prenas sian krucon k sekvas post mi, tiu ne estas inda je mi ; ĉar la priparolo de la kruco estas por la pereantoj malsaĝeco ; la batalo inter la Kruco k la Lunarko (kristanismo k islamo).

6 () Turmento, torturo: la ortografio en la plimulto da lingvoj prezentas veran krucon por la lernanto .

7 Nomo de diversaj figuroj pli-malpli krucoformaj: kruco de Sankta Andreo (X), de Sankta Antonio (T), de Malto (✠), de Loreno (☨) .

8 Insigno en ordenoj kavalirismaj (Granda kruco de Malto) aŭ kreitaj de registaroj, por rekompenci servojn al la regno: la kruco de la Liberigo (Francia); la Ferkruco (Germania).

kruca

1 Prezentanta formon de kruco: kruca signo, entranĉo; kruca renkonto de du veturiloj ( prioritato); krucaj rimoj (laŭ la ordo: abab, cdcd . kontinuaj, ringaj).

2 Rilata al kruco, de Jesuo.

3 () Decidiga, definitive klariga: kruca eksperimento, testo, punkto. kriza.

kruce. En formo de kruco: kruce renkontiĝi.

kruci ()

1 Kunmeti du objektojn, formante el ili krucon: kruci la brakojn ; sidi, krucinte sub si la krurojn ; kruci la spadojn (en duelo); (analoge) kruci la pafadon (pafi laŭ linio, sekcanta la paflinion de alia pafanto); kruci la rimojn; () resti kun krucitaj brakoj (senfare).

2 ( vojo aŭ vojiranto) Transverse sekci alian vojon: samnivele, traknivele, malsamnivele kruci (pri vojo, kiu sekcas alian vojon aŭ fervojon, sur la sama nivelo, aŭ per supera aŭ malsupera ponto).

3 Fari, ke du vivuloj, herede malsamaj, reproduktiĝu inter si: kruci araban ĉevalon kun angla ĉevalino.

krucado. Ago de iu, kiu krucas: la krucado de la vojo de alia veturilo estas malpermesata en jenaj okazoj […]; krucado de rasoj.

krucaĵo. Rezulto de la krucado: havi en sia birdokorto multajn krucaĵojn.

krucigi = kruci.

kruciĝi

1 Transverse sin renkonti, formante krucon: piedvojeto, kiu kruciĝis kun la landvojo ; ŝiaj multfoje kruciĝantaj vojoj ; via letero kruciĝis kun la mia (iris kontraŭe je la mia, en la sama momento); plej diversaj interesoj k pasioj, plej diversaj deziroj k celadoj volviĝadis k kruciĝadis en la miloj da kapoj .

2 Iĝi krucita per bredado: la hundrasoj tiel ofte kruciĝadis, ke multaj produktoj ne plu estas klaseblaj.

kruciĝo

1 Ago, per kiu objektoj renkontas sin laŭ krucaj direktoj: kruciĝo de du veturiloj; kruciĝo kun prioritata vojo.

2 Seksa reproduktiĝo de du diversarasaj aŭ diversaspeciaj vivuloj: kruciĝado de rasoj .

3 Loko, kie du vojoj renkontiĝas kruce: simpla, duobla kruciĝo.

kruciĝejo = kruciĝo 3.

Krucisto. Partopreninto de krucmilito.

krucumi. Ekzekuti kondamniton, pendumante tiun sur kruco: ili krucumis lin k la krimulojn, unu dekstre k unu maldekstre ; vi serĉas Jesuon […] la krucumitan? ; la Krucumito (Jesuo).

krucumo, krucumado. Ago de tiu, kiu krucumas: la krucumado estis la plej kruela el la torturoj.

krucaranĝa. Prezentanta krucan aranĝon: krucaranĝaj petaloj de brasikacoj.

dekrucigo. Ago, per kiu oni dekroĉis krucumiton disde la kruco: pentri la dekrucigon de Kristo.

diskruci. Etendi en formo de kruco: diskruci la brakojn . disŝovi.

interkruciĝo

1 (decussatio) krucoforma aranĝo de diversaj nervofaskoj.

2 Reciproka interŝanĝo de ligataj genoj inter du homologaj kromosomoj dum mejozo. kiasmo.

fadenkruco Kruco el fadenoj, fiksita en mikroskopo, lorno , por difini la centron de la vidkampo.

fenestrokruco Kruco el ŝtonoj, dividanta la renesancajn fenestrojn en kvar fakojn. ŝproso.

hokokruco Nazia svastiko (kun anguloj direktitaj dekstren).

krurkruce. En tia pozicio, ke la kruroj estas krucitaj: sidi krurkruce.

ogivokruciĝo. Sistemo de du aŭ tri interkruciĝantaj ogivoj, sur kiuj la gotikaj arkitektoj konstruis la volbon.

Rozkrucismo. Esotera doktrino k sekreta societo, aperinta la 16a , emfazanta asketismon k sinkonon.

ŝpatkruco La du branĉoj de ankro, kiuj finiĝas per la ŝpatoj.

trefkruciĝo Kruciĝo en formo de duobla 8 sur aŭtovojo.

turnkruco Movebla kruco, fiksita horizontale sur pivoto, k metita en pasejo, por enlasi personojn nur po unu.

vojkruciĝo. Loko, kie vojoj kruciĝas.