PIV Reta Vortaro

PIV · 9225

leĝ/o

1 Akto enhavanta ĝeneralajn normojn k kreanta juron, farita de la plej alta aŭtoritato, kiu rajtas tion fari en iu ŝtato (normale parlamento aŭ ekvivalenta instanco) k promulgita en laŭjura formo: leĝoj konstituciaj, civilaj, kriminalaj; la socialaj leĝoj; doni, fari, proponi, voĉdoni, nuligi leĝon; () leĝo pasintaĵon ne tuŝas ; popola kutimo havas valoron de leĝo ; nesciado de leĝo neniun pravigas ; rompo de leĝo ; leĝo estas bona, se advokato ĝin helpas ; kiu tro bezonas, tiu leĝon ne konas ; kontraŭ forta mano la leĝo estas vana ; vorto donita estas kiel leĝo . dekreto, edikto, juro, kanono 2, ordono, referendumo, reglamento, ukazo.

2 Jura akto samnivela kiel leĝo 1, enhavanta ne ĝeneralajn normojn, sed specifajn decidojn ( decido de parlamento pri la ŝtata buĝeto).

3 Deviga regulo, rekonita kiel necesa bazo de la socia vivo: la leĝoj de la moralo, de la ĝentileco, de la deco; volo k deziro leĝojn ne konas .

4 Volo, ordono, trudata al iu alia: se la Delegacia Komitato volus doni leĝojn al la tuta mondo E-ista […] ; propra opinio ne estas leĝo por alia ; ( = leĝaro) la leĝo de la venkinto; dikti sian leĝon al siaj kolegoj; la leĝo de la pli forta; () neceseco kontraŭvola estas leĝo malmola .

5 Difinita agmaniero, procedaro, starigita de la tradicio aŭ konvencio en arto, ludo : laŭ ĉiuj leĝoj de la arto ; la leĝoj de la sporto, de la perspektivo, de la gramatiko.

6 Preciza formulado de nevaria sekveco inter difinitaj kondiĉoj k difinita fenomeno: la leĝoj de la movado (formulitaj de Neŭtono); la leĝo de Greŝam (laŭ kiu la malbona mono forpelas la bonan); la leĝoj de Keplero (pri la moviĝoj de la planedoj); la leĝoj de Grimm (pri la konsonantinterŝanĝo en la germana lingvo); la leĝo de Kulombo, de Farado, de Omo ; li vidas en tio ĉi naturan leĝon ; la leĝo pri proponado k postulado ; pri oferto k mendo; la fonetikaj leĝoj ne estas senesceptaj.

7 Religia ordono: ili ne konas la leĝojn de sia Dio ; observu ĉiujn Miajn leĝojn […] k plenumu ilin ; (en kolektiva senco, ) la Leĝo (1 la Torao; 2 la Darmo).

leĝa

1 Koncernanta leĝon: leĝa forto , povo .

2 = laŭleĝa: ĉio, kion li faras, estas tute leĝa ; sur leĝa bazo ; leĝaj elektoj ; leĝe k rajte ; leĝe voĉdonita decido . justa, prava, rajta.

leĝaro. Sistema aro de leĝoj: sociala, komerca, naviga, internacia leĝaro. kodo, statuto.

leĝeco. Eco de tio, kio estas laŭleĝa: la leĝeco de lia faro ne estas por mi malcerta ; diskuti pri la leĝeco de ŝtatordono.

leĝigi

1 Fari ion laŭleĝa: leĝigi pretendon, revolucian situacion; leĝigi infanon naskitan ekster edzeco. legalizi.

2 Doni leĝojn al: leĝigi popolon ; leĝigi la fundamentojn de la tero .

leĝisto

1 Profesiulo sperta pri la leĝoj k iliaj aplikoj.

2 Hebrea doktoro, kiu instruadis, komentis k interpretis la Leĝon en la sinagogoj. rabeno.

leĝdoni, leĝfari () Prepari k alpreni leĝojn: la leĝdona potenco; la volo de la leĝdonanto estas malklare esprimita; institucio, kies decidoj estus leĝdonaj .

leĝoforta. Tiel same deviga, kiel leĝo.

leĝoscienco. Juro.

eksterleĝa

1 Troviĝanta ekster leĝo.

2 ( infano) Naskita ekster geedzeco.

eksterleĝulo. Homo, kiu, rompinte la leĝon, ne plu ĝuas ties garantiojn.

kontraŭleĝa. Kontraŭa al difinita leĝo, aŭ al difinita regulo de la skribita juro, de la konstitucio : kontraŭleĝa propono, rimedo, agitado; vivi en la kontraŭleĝeco.

laŭleĝa. Konforma al la leĝo, permesita aŭ agnoskita de ĝi: ĉio estu farata […] per vojo laŭleĝa ; laŭleĝa registaro; laŭleĝa edzino ; laŭleĝa infano; laŭleĝaj rimedoj.

neleĝa. Kontraŭleĝa, senleĝa, ne konanta leĝojn, senorda.

kadroleĝo. Leĝo, kiu difinas la principojn k lasas al la plenum-instancoj precizigi la aplikdetalojn per dekretoj.

militleĝo. Aranĝo, laŭ kiu en esceptaj cirkonstancoj la civilaj leĝoj estas interrompitaj k regas la militinstancoj: dum sieĝostato aplikiĝas militleĝo.