PIV · 11790
★parol/i
★parol/i
1 (ntr) (iu) Uzi idiomon per la voĉorganoj: la floroj ja ne povoscias paroli! Z; infaneto, kiu apenaŭ komencas paroli; en la tempo, kiam la bestoj parolis; paroli mallaŭte, flustre, forte; ekzistas tiaj homoj, kiuj parolas, antaŭ ol ili pensas Z; se vi senfine parolos, de ĝi (tio) la poto ne bolos Z.
2 (iu) (tr) Esprimi senton aŭ penson per vortoj, uzante la voĉorganojn: paroli maljustajn vortojn Z, sensencaĵon Z, flataĵojn Z; paroli klare Z, malkaŝe Z, flue Z, kuraĝe Z, intime Z; ĉi tie oni parolas en E. Z; ĉu vi parolas nian lingvon? Z; paroli ruse Z; en Svislando estas parolataj kvar lingvoj; paroli dolĉe en la orelon Z (flati); paroli al la delegitoj, antaŭ la kongreso; paroli al si mem Z; per nia kor’ parolas al ni dioj Z; paroli por iu, por ia propono; per petegado parolas malriĉulo X; mi parolas pri leono Z; inter generaloj parolu pri bataloj Z; (analoge) paroli per gestoj; de longe la historio plu ne parolas pri tiu gento; neologismoj, pri kiuj mi parolis en la antaŭparolo al la Fundamento Z; (abs) koro tro plena – buŝo parolas Z; tiele parolis Zaratuŝtro. ☞ aludi, deklari, oratori, proklami, prononci, raporti.
3 (ntr) Konversacii: sed iru, parolu kun virino! Z; ŝi ofendiĝas k tute ĉesas paroli kun mi Z; buŝo kontraŭ buŝo Mi parolas kun li X.
4 (io) (ntr) Havi klaran signifon, esti signifoplena: la faktoj, la ciferoj parolas per si mem B; mia pasintaĵo parolas por mi; ni ekzamenu la motivojn, kiuj ŝajne parolas por la propono; tiaj rimedoj parolas pli al la sentoj, ol al la racio; ŝi rigardis nin mute, per parolantaj okuloj. ➞ elokventa.
★parolo
1 Kapablo esprimi senton aŭ penson per artikigitaj vortoj: la parolo estis donita al la homo; subite senigita je la parolo; li estis tiel emociita, ke li perdis la parolon; al tiu portreto mankas nur la parolo; parolo estas arĝento, oron similas silento Z.
2 Plenumo de tiu kapablo: la prezidanto donis la parolon al la raportonto; rifuzi al iu la parolon; la parolo venas nun al vi; interrompi ies parolon.
3 Unu aŭ pluraj vortoj, esprimantaj senton aŭ penson: trafi per la parolo rekte en la vizaĝon Z; parolo anĝela, sed penso pri ŝtelo Z; montras parolo, kion cerbo valoras Z; via parolo estas tute ne komprenebla Z; lia parolo fluas dolĉe k agrable Z; malamanto havas maskitajn parolojn X; ofte nepripensita parolo vundas kiel glavo X; en lingvoj naturaj pri nenio simila povas esti parolo Z; ne pri tio estas la parolo!; vi estas multe pli estiminda ol via parolo Z.
4 Serio da frazoj aŭ versoj pri difinita temo, direktataj al publiko: mi aŭdis, kiel vi unu fojon deklamis parolon (de dramo) Z; li mensogas, kiel funebra parolo Z; eble vi atendas de mi ion […] palan k senenhavan, kiel estas ordinare la oficialaj paroloj: tian parolon mi tamen ne povas doni al vi Z; pri miaj kongresaj paroloj mi jam de longe intencas eldoni ilin en formo de aparta volumo Z.
5 Promeso, esprimita per vortoj: doni al iu sian parolon, ke […]; fidi ies parolon; kaptito laŭ parolo. ☞ vorto 5.
6 Pervorta esprimado de penso, rigardata el gramatika vidpunkto: la rekta parolo, la nerekta parolo, la partoj de la parolo Z (diversaj kategorioj de vortoj). ☞ parolelemento, parolfiguro, parolturno.
parola. Esprimata per parolo: parola ordono, promeso.
★parole. En parola maniero: ni faris la kontrakton ne skribe sed parole Z. ☞ buŝe, voĉe.
parolaĉi Z. Paroli fuŝe, malagrable aŭ sensence.
paroladi (ntr) Ripete aŭ daŭreparoli: pri vi li tiel ofte paroladis! Z.
★parolado
1 Ripetita aŭ daŭra ago de iu, kiu parolas: lia hieraŭa parolo estis tre bela, sed la tro multa parolado lacigas lin Z; al malsaĝulo ne konvenas alta parolado X; mi ne diras eĉ vorton, ĉar per parolado mi nenion gajnos Z; la Skitoj ne tre ŝatas paroladon Z; permesi al iu paroladon en Ido la KKK ne havas la rajton Z; (f) unu el la plej gravaj rimedoj por vastigi nian aferon estas konstanta parolado pri ĝi en gazetoj Z.
2 Oratoraĵo: li eldiru la solenan malferman paroladon Z; li komencis serion da publikaj paroladoj Z; se la C. O. volus tuj presigi mian kongresan paroladon Z. ☞ diskurso, oracio.
3 Konversacio: komencis la paroladon ia svatiĝanto Z; el la parolado kun li mi konvinkiĝis, ke […] Z; sed kian paroladon inter princoj mi vidas! Z.
★parolanto. Tiu, kiu parolas: li estas bona parolanto Z; parolanto semas, aŭdanto rikoltas Z.
parolema. Inklina facile, multe paroli.
alparoli (tr) Direkti sian parolon al iu: la fremdulo senĝene min alparolis; fari alparolon al la studentoj.
antaŭparolo. Akcesora antaŭa parto de iu parolado aŭ verko, destinita klarigi la temon, la celon, la metodon: la oficiro komencis sen ia antaŭparolo Z; antaŭparolo liberigas de postparolo Z; la antaŭparolo al la Fundamento Z.
ĉirkaŭparolo. Maniero de parolo, per kiu oni ne rekte, sed neprecize esprimas sian penson, penante kaŝi sian ĝenatecon per multo da vortoj.
★ekparoli (ntr) Komenci paroli.
★elparoli (tr)
1 Prononci: malrapide elparolante ĉiun vorton k speciale akcentante Z; la elparolado de la vokaloj devas esti nek tro longa, nek tro mallonga Z; ĉu la diritaj vortoj estas malfacile elparoleblaj? Z.
2 Elfluigi la vortojn en propra maniero: lia elparolado estas tre rapida, hakata, hezitema.
fuŝparoli (tr) Malbone sin esprimi en difinita lingvo: li fuŝparolas kvin-ses lingvojn.
interparoli (ntr) Konversacii: oni multe interparolis en la kulisoj antaŭ la oficiala debato. ☞ intertrakti.
★interparolo, interparolado. Konversacio: Georgo pensis dum la nokto pri tiu interparolo Z; telefona interparolo; ili komencis inter si interparoladon Z; por ke li ne povu aliĝi al la interparolado Z.
kontraŭparoli (tr aŭ ntr). Oponi per parolo: en la daŭro de via tuta vivo vi neniam kontraŭparolis al mi Z; vi povos ja en la kongreso libere kontraŭparoli Z; tial mi ne volas ion kontraŭparoli Z.
kontraŭparolo. Kontraŭbatala argumento: kiam ni legas tiujn kontraŭparolojn, kiujn oni tiam faradis al Kolumbo Z; sensencaj kontraŭparoloj Z.
kontraŭparola. Esprimanta kontraŭparolon: (f) ŝia rideto estis alia, ol matene, ne kontraŭparola al la malgaja esprimo de la okuloj Z; ĉu estas fizike eble, ke ni mem de nia propra volo enkonduku tiujn ĉi reciproke kontraŭparolajn proponojn? Z. ☞ (mem)kontraŭdira.
misparolo. Nekonscia eraro en la parolo.
postparolo. Parolo, postiranta verkon, por ĝin konkludi aŭ aldoni informojn, kiujn oni ne povis pli frue doni.
★priparoli (tr) Pritrakti ion per interparolo: por ke ni povu ĉion bone priparoli, mi intencas resti 5−6 tagojn Z.
proparolanto. Tiu, kiu parolas anstataŭe de iu aŭ favore al tiu: estu mia proparolanto antaŭ la reĝo!.
reparoli (ntr) Denove paroli: kiu reparolas pri la afero X.
senparola. Ne dotita, ne provizita per parol(kapabl)o: senparola besto; senparola filmo.
senparole. Ne dirante unu vorton.
aŭdparolilo. Movebla parto de telefono, per kiu oni aŭdas k parolas.
kuracparolo. Magia formulo, per kiu sorĉisto pretendas kuraci: se mordis la serpento, sen kuracparolo jam ne utilas […] X.
laŭtparolilo
1 Aparato, por laŭtigi la voĉon k aŭdigi ĝin pli malproksime.
2 Aparato, transformanta la elektran kurenton en sonondojn. ☞ diafragmo 5, aŭdilo, membrano.
nazparoli Z (ntr) Tiel paroli, ke la sonoj trapasas ĉefe tra la nazo.
pikparolo. Moka, ofendeta parolo: la ordinara celpunkto de ŝiaj pikparoloj estis la kompatinda S. Z.
ŝvelparolo. Bombasto.
ventroparolisto Z. Persono, kiu scias tiamaniere elparoli, ke ties voĉo ŝajnas deveni el alia loko.