PIV 2026 · Artikolo 13101

★radiko

Litero R★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 29
  1. radika
  2. radiki
  3. radikaĵ/o
  4. radikar/o
  5. radiket/o
  6. radiking/o
  7. aeroradiko
  8. duradika
  9. ekradiki
  10. elradikig/i
  11. elradikiĝ/i
  12. enradikig/i
  13. enradikiĝ/i
  14. fiksoradiket/o
  15. ĝerm/oradiko
  16. klaboradikoz1/o
  17. kub1/a radiko
  18. kvadrat/a radiko
  19. manradiko
  20. n-a radiko
  21. nazradiko
  22. pivotoradiko
  23. rabarb/a radiko
  24. senradika
  25. spiroradiko
  26. stilz/oradiko
  27. suĉoradiko
  28. suĉoradiket/o
  29. unuradika
★ radiko
1 BOTA ĉe vaskulplantoj vegeta organo, malsupren kreskanta kaj maldikiĝanta, ĝenerale subtera, kiu fiksas la planton en la tero kaj sorbas akvon kaj solvitajn mineralajn nutraĵojn: pivoteca radiko pivotradiko adventiva radiko aera radiko tubera radiko unuavica aŭ ĉefa radiko duavica radiko pluravica radiko arbo plantita ĉe akvo kaj etendanta siajn radikojn al torento MT ŝi ekfosis malsupre ĉirkaŭ la radikoj de la floroj kaj eltiris ilin Z la arbo elŝiriĝis kune kun la radikoj Z duone elteriĝintaj radikoj de kverko Z jam la hakilo kuŝas ĉe la radiko de la arboj NT
(figurasence) eliros markoto el la trunko de Jiŝaj, kaj branĉo elkreskos el ĝiaj radikoj MT la radiko de virtuloj ne ŝanceliĝos MT
➞ radikpropra; rizomo, tubero, kufo 5, sorboharo.
2 ANAT tiu parto de organo, per kiu ĝi estas fiksita en alia: radikoj de dento radikoj de ungoj radikoj de haroj ➞ manradiko, nazradiko.
3 LING leksemo, de kiu diversaj vortoj formiĝas per aldono de afiksoj, fonema ŝanĝo aŭ alia procedo: la radikoj de la ŝemidaj lingvoj konsistas plej ofte el tri konsonantoj vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de vortoj; oni prenas ordinare la purajn radikojn FE ➞ radikalo ② 1.
4 KEMI senŝanĝa parto de molekulo, kontraste kun ŝanĝebla ĥemia grupo; aranĝo de atomoj rigardata kiel tuto en la formulo de molekulo; ekz. metilo aŭ fenilo. ➞ radikalo ② 2.
5 MATE nombro, kies kvadrato estas donita nombro:la radikoj de 4 estas ± 2 √4 = ± 2 Sin. kvadrata radiko. ➞ radiksigno.
6 MATE ĉe polinomo nulejo.
7 KOMP en arbo 3 speciala origina nodo 5, al kiu mankas patra nodo.
8 MUZI baza noto de akordo 5.
9 (figurasence) esenca fundamento, kiu naskas konsekvencojn: detrui la malbonon ĉe ĝia radiko provi ekstermi la radikon de la milito ➞ ĝermo, fonto, kaŭzo.
radika
1 rilata al radiko: la radika pinto radika difektiĝo radika konsonanto KOMP radika dosierujo kiu entenas ĉiujn aliajn
2 (arĥaismo) = radikala ① 1.
radiki
1 ntr havi radiko(j)n en: en tia roka grundo radikis kripla arbeto
(figurasence) vilaĝeto, kies antikveco radikas en legenda tempo profunde radikanta inklino Z
2 tr MATE trovi la radikon de nombro.
radikaĵo terbulo restanta ĉirkaŭ la radikoj de ĵus eltirita planto.
radikaro tuto de la radikoj: BOTA fibreca radikaro konsistanta el multegaj maldikaj radikoj, ofte branĉiĝantaj, kontraste kun pivotradiko LING zamenhofa radikaro
radiketo BOTA ĉiu el la dua- aŭ plura-vicaj radikoj, precipe la plej malgrandaj.
radikingo BOTA koleorizo.
aeroradiko radiko kreskanta el branĉo, aŭ supren (ĉe mangrovaj arboj), aŭ malsupren (ĉe epifitaj arboj, figoj, monsteroj, orkidoj k.a.); ĝi havas ĉirkaŭan spongecan ĉeltavolon, kiu sorbas akvon kaj nutraĵojn el la aero.
duradika havanta du radikojn. ➞ unuradika.
ekradiki ntr komenci radiki en grundo: (figurasence) malbona kutimo facile ekradikas
elradikigi
1 eltiri el tero planton kune kun ĝiaj radikoj: (figurasence) elradikigitaj kamparanoj
2 (figurasence) tute kaj plene neniigi ion: elradikigi alkoholismon mian tutan akiritaĵon ĝi elradikigus MT Ekron estos elradikigita MT
elradikiĝi iĝi elradikigita: mi blovis tian ventegon, ke plej maljunegaj arboj elradikiĝis Z
enradikigi
1 fiksi planton en tero per ĝiaj radikoj, por ke ĝi plu kresku.
2 (figurasence) firme fiksi: mi decidas pri popolo kaj pri regno, ke mi ĝin fortikigos kaj enradikigos MT se oni penis enradikigi en via kapo la konvinkon, ke Z
enradikiĝi
1 fiksiĝi en la tero per radikoj: la markoto jam enradikiĝis
2 (figurasence) firme kaj daŭre fiksiĝi: la restaĵo de Jehuda denove enradikiĝos malsupre kaj donos fruktojn supre MT des pli profunde enradikiĝis la pieco de la hebreoj Z
fiksoradiketo BOTA ĉe grimpaj plantoj adventiva radiko, kiu fiksas la planton al ties substrato.
ĝermoradikorudimenta radiko de la embrio de semplanto.
klaboradikoz1o (evitinde) = brasika hernio.
kub1a radiko MATE nombro, kies kubo ① 4 estas donita nombro.
kvadrata radiko radiko 5.
manradiko ANAT = (prefere) manartiko.
n-a radiko MATE nombro tia, ke ĝia n-a potenco estas donita nombro, simbole x = n√a = a^(1/n), se x^(n) = a; a estas la radikato, n la (radik)eksponento.
nazradiko ANAT maldika parto supre de nazo, kie ĝi kuniĝas kun la frunto.
pivotoradiko BOTA unuavica radiko konsiderinde pli granda kaj dika ol la duavicaj radikoj, ekz. ĉe karoto. ➞ radikaro.
rabarba radiko rizomo de iuj specioj de rabarbo, precipe de oficina reumo, uzata kiel milda laksigilo.
senradika
1 sen radiko.
2 (figurasence) ne vivipova; nefirma; nefortika: nova senradika moro
spiroradiko ĉiu el duavicaj suprenkreskantaj radikoj de iuj arboj (ekz. rizoforo) kreskantaj en akvo aŭ en grundo malriĉa je oksigeno.
stilzoradiko granda aera adventiva radiko, kiu subtenas la trunkon de arbo, ekz. ĉe rizoforo.
suĉoradiko ĉe semplantoj haŭstorio.
suĉoradiketo ĉe grimpaj plantoj adventiva radiko, kiu finiĝas per unu aŭ kelkaj alfiksaj diskoj.
unuradika havanta nur unu radikon: LING unuradika vorto ekz. «butiko» kontraste al la duradika «vendejo»