★sur

1 Pozicion de objekto aŭ estulo rilate al alia, kiu estas pli malalta k tuŝas ĝin: a) sen translokiĝo: sur la tero kuŝas ŝtono ^Z; sidi sur seĝo, sur altaĵo ^Z; ripozi sur kuŝejo ^Z; teni la piedojn sur benketo ^Z; sur ĉevalo de najbaro la ŝarĝo ne pezas ^Z; bastoneto, sur kiu oni tenas plumon por skribado, estas plumingo ^Z; havi sur si ĉifonaĵojn ^Z; eĉ unu polveron vi ne trovos sur lia vesto ^Z; la pordo turniĝas sur sia hoko ^Z; sur la sojlo; vi estas la plej feliĉa homo sur la tero; pakaĵo mia estas sur la ŝipo ^Z; la pastro bruligu tion sur la altaro ^Z; spikoj rostitaj sur la fajro ^Z; sur kruta ŝtuparo li levis sin al la tegmento ^Z; (f) tiuj provoj estis fonditaj sur naiva espero ^Z; kio estis sur la fundo de tiu koro? ^B; mizero sur (aldone al) mizero ^Z; mensogoj sur mensogoj!; b) kun translokiĝo: mi metos sur min zibelan pelton ^Z; senviva li falis sur la teron ^Z; meti sin sur la genuojn ^Z; verŝi akvon sur florojn; la pafistoj pafis sur viajn servantojn de sur la muro ^X.

2 Pozicion de objekto, kiu, tute aŭ parte, kovras alian ne pli malaltan ol ĝi mem: sur la ĉielo staras la bela suno ^Z; la suno hele lumis sur la serena ĉielo ^Z; sur lia vizaĝo mi vidis ĝojan rideton ^Z; ankoraŭ ĉiam nuboj sur la frunto ^Z; pentraĵo pendas sur la muro ^B; sur la salikoj tie ni pendigis niajn harpojn ^X; skribi sur papero; mi gravuros sur ĝi signojn ^X; floroj broditaj sur glata fono.

3 Pozicion de estulo aŭ objekto, kiu estas lokita en loko libera, senkonstrua aŭ senkovra: promenante sur la strato, mi falis ^Z; pasi sur la placo ^Z; sur la bordo de la maro staris amaso da homoj ^Z; sur la korto staras koko ^Z; sur tiuj herboriĉaj kampoj paŝtas sin brutaroj ^Z; mi ĉesigos en la urboj de Judujo k sur la stratoj de Jerusalem la sonojn de ĝojo ^X; mi irigos vin sur rekta vojstreko ^X; ne ekpaŝu sur la vojo de malbonuloj ^X; vi fariĝis tre riĉa k honorata sur la maro ^X; malsupreniri sur la korton; tra la fenestro la vaporo iras sur la korton ^Z; mi iradas de strato sur straton ^Z. Rim. Kiam la loko estas sufiĉe vasta, ke oni prezentas ĝin al si tridimensia, oni uzas en anst. sur: en la kamparo ^Z; halti, labori en haveno (Kp: sur la kajoj).

4 Ĝenerale la pozicion (ĉe): sur la dekstra flanko ^X; sur la flanko de sunleviĝo ^Z; la forĝisto, kiu blovas fajron sur karboj ^X; sur la horizonto; li tie falis k mortis sur la sama loko ^Z; se mi estus sur ŝia loko, mi ne farus tion ^Z; li havas la kapon sur ĝusta loko ^Z; sur ĉiu loko estas la okuloj de Dio ^Z; sur ĉiu paŝo ni renkontis barojn ^Z; la vorto estis preta sur miaj lipoj ^Z; bonkora instruo estas sur ŝia lango ^X.

5 (kun akuz.) Ĝenerale la direkton: kvinope ili sin ĵetis sur min ^Z; ĵeti sin sur la kolon de iu ^Z; rigardi sur la maron k sur la multajn ŝipojn ^Z; li rigardas malsupren sur la kampon ^Z; li rigardis sur mian vizaĝon ^Z; direkti sian rigardon sur iun ^Z; la malamiko etendis sian manon sur ĉiujn ŝiajn grandvaloraĵojn ^X.

6 (f) Ricevon de iu efiko, influo aŭ eco, akcepton de iu tasko aŭ respondeco ks, t.e. metaforan uzadon de la propra signifo (surestado, kovrado, premado, ŝarĝado): beno estas sur lia kapo ^X; Mia spirito estas sur vi ^X; li portis sur si la pekon de multaj ^X; puni sur la idoj la malbonagon de la patroj ^X; sur vin falas la malbeno ^X; k tiam la spirito venas sur ilin, k tiam aperas ia Napoleono ^Z; mi prenos sur min la respondecon ^Z; ĉiuj laboroj, kiujn ili kruele metis sur ilin ^X; ŝi prenis sur sin la formon de malriĉa virino ^Z; havi influon sur iun, sur ion (➞ influi); sur la danan tronon mi havas rajtojn ^Z; la reĝo ne metis atenton sur la raporton ^Z.