PIV 2020 · 4625
★flug/i
★flug/i (ntr)
1 Sin movi en la aero per tiucelaj membroj, kiajn havas la birdoj k multaj insektoj: la birdo flugas en la ĉambro, en la ĉambron; la hirundo flugis trans la riveron; li loĝas tie, kien eĉ birdo ne flugas; kiel aglo flugas al manĝotaĵo X; la anĝelo de la morto flugas super Baĥaraĥ! Z; (f) mia alte fluganta spirito Z.
2 Sin movi en la aero per tiucelaj aranĝoj aŭ mekanismoj: kiam oni premis la seruron, la kofro povis flugi Z; la aerŝipo flugas super la landon, kie naskiĝis Cortez Z; ili pensis, ke tio (la balono), kio tie flugas, estas ia nova birdo! Z; mi flugos morgaŭ al Londono (aviadile). ☞ sori, ŝvebi.
3 (pp io peza) Impete ĵetiĝi en la aeron: ĝuste la saman botelon ŝi iam vidis flugantan antaŭ ŝi k ŝia amiko, en la verda arbaro Z; ministo per forto de sia propra pulvo en la aeron flugos Z; la pordo debatiĝas k B., kiu subaŭskultadis post ĝi, flugas sur la scenejon Z; mi, diris la dua (pizo pafita de knabo), flugos rekte en la sunon! Z; sago flugas tra la aero Z.
4 Iri tre rapide: svarmo da veturiloj flugis en diversaj direktoj Z; mi kuros, flugos, rapidos! Z; ho malbenita rapideco flugi en kriman liton! Z; kudri per fluganta kudrilo Z; (f) la vorto (telegrafe) flugas tra la landoj kun rapideco de fulmo Z; famo ne flugas, se kaŭzo ne estas Z; al li flugas mia kora danko Z; punktoj flugas al li antaŭ la okuloj Z; flugas krio ĝis la steloj Z.
flugo. Moviĝo de tio, kio flugas: koniĝas birdo laŭ flugo k homo laŭ ago Z; ĝi estis trafita en la flugo; (f) venka flugo Z. ➞ flughaveno, flugokampo, flugklubo.
fluga. Rilata al flugo: flugaj insektoj; fluge atingi monton.
★flugado. Daŭra moviĝo en la aero: homoj naskiĝas por sufero, kiel birdoj por flugado X; la ombro de la cignoj akompanis ilian rapidan flugadon Z; la flugado estis senteble malpli rapida, ol ordinare Z.
flugaĵo. Ĉio fluganta: eniris en la arkeon […] ĉiuj flugaĵoj laŭ siaj specoj X.
flugantaro. Granda aro da kune flugantaj birdoj.
flugema. Volonte fluganta: flugema kiel vento Z (f: tre moviĝema).
flugeti
1 Flugi per mallongaj batoj de la flugiloj: flugetanta papilio Z.
2 Moviĝi tien k reen laŭ la vento: li venis kun turbano k kun flugetanta beduena mantelo Z. ☞ flirti.
3 Paŝi malpeze, kvazaŭ fluge: ŝia flugetanta irado Z; virinoj, brilplene flugetante, simile al orskaraboj Z. ☞ danci.
★flugilo
1 ♉ Organo de diversaj bestoj, kiun ili movas por sin porti en la aero, k kiu homologas ĉe birdoj al antaŭa membro, ĉe insektoj al haŭta elkreskaĵo: disfaldi, disetendi Z, disvolvi Z, disvastigi Z la flugilojn; la cignoj malleviĝis k frapis per siaj grandaj flugiloj Z; refaldi la flugilojn; ĝi difektis unu el siaj flugiloj per dornarbetaĵo Z; (analoge) serafoj staris […], ĉiu havis po ses flugiloj X.
2 Tiu organo rigardata kiel simbolo de rapideco: la timo havigis al li flugilojn Z; ŝi ekkuris, kvazaŭ ŝi havus flugilojn ĉe la brakoj Z; li portiĝis sur la flugiloj de la vento X; per flugiloj de facila vento Z; liaj flugiloj paraliziĝis Z.
3 Tiu organo, rigardata kiel simbolo de ŝirmo: kiom ofte mi volis kolekti viajn infanojn, kiel kokino kolektas sian idaron sub la flugilojn! N; per la ombro de viaj flugiloj kaŝu min! X; unuj el ni ŝirmitaj de la flugiloj de la dio de amo, trairas la tutan vivon honeste Z.
4 Ⓣ Tiu parto de pordo, fenestro ks, kiu povas svingiĝi kiel flugilo: flugilo de pordego G. Sin. klapo.
5 Ⓣ Alo (en ĉiuj signifoj).
flugila
1 Rilata al flugiloj: flugila enverguro.
2 Havanta flugilojn: flugila estaĵo.
flugiluloj ♉ Subklaso de insektoj, havantaj flugilojn aŭ devenantaj de flugilhavaj formoj (Pterygota).
flugmaŝino Z Ĉiaspeca aerodino, funkciigata de motoro. ☞ aŭtogiro, aviadilo, aeroplano, helikoptero, hidroplano.
flugpova Z, flugipova. Tia, ke ĝi kapablas flugi.
flugpreta ✈ Preta flugi, post regula kontrolo.
★alflugi. Fluge direkti sin al iu loko: tiam alflugis dek blankaj cignoj k sidiĝis ĉirkaŭ ŝi Z; la cikonio-patro alflugadis ĉiutage kun bongustaj ranoj Z; elmetu mielon, muŝoj alflugos Z.
ĉirkaŭflugi (tr) Flugi ĉirkaŭ io: la cikonioj ĉirkaŭflugis la preĝejturon; (f) ĉirkaŭflugas la armeon la venko Z.
★deflugi. Malsupreniri fluge: estis tia ventego, ke la tegoloj deflugis de la tegmento Z; (f) kiel falko li deflugadis Z (de sia kastelo).
disflugi. Disiĝi fluge: disflugas polvo; kun disflugantaj haroj Z; (f) en la aero disflugis akraj krioj; la novaĵo rapide disflugis tra la lando.
disflugigi. Fari, ke io disflugu: mi tuj disflugigas ilin, kiel polvon laŭ la vento X.
ekflugi. Leviĝi de tero k komenci flugi: ili prenis la reton per siaj bekoj k ekflugis Z; ĉiuj cikonioj kolektiĝis, por ekflugi al la varmaj landoj Z; Li ekrajdis sur kerubo k ekflugis X; vento al li ekflugis sub la haŭto Z.
ekflugo ✈ La ago forlasi la teron aŭ akvon, de la starto ĝis aerporta flugrapido: ekfluga kuro (distanco kurata kontakte kun la tero aŭ akvo dum ekflugo).
elflugi. Eliri fluge: Noa ellasis korvon k ĝi elflugis X; (f) murmuro de surpriziĝo elflugis el la buŝoj.
enflugi. Eniri fluge: la elfo kun la tuta abelsvarmo enflugis, por lin mortigi Z; hirundo enflugis en la laŭbon Z; (f) ŝtonoj enflugis en la ĉambron Z.
★forflugi
1 Foriĝi fluge: tuj kiam la suno leviĝis, la cignoj forflugis de la insuleto Z; ni forflugos for de la abomeninda talpo Z; kaptu lin kiel forflugintan venton Z.
2 Foriĝi, malaperante: riĉeco […] forflugas al la ĉielo X; neniam la tempo tiel rapide forflugis por ŝi Z; forflugos afliktoj k ĝemado X; jam de longe forflugis mia juneco; la dormo forflugis de liaj okuloj.
preterflugi. Preterpasi fluge: ĵeti preterflugantan rigardon sur iun Z; preterfluge aŭdi ion Z.
reflugi. Reveni fluge: flugi k reflugi Z.
senflugila. Ne havanta flugilojn: statuo de la senflugila Venko.
senflugiluloj ♉ Senpteriguloj.
superflugi (tr) Flugi super io: la aviadiloj superflugis la urbon; la superflugado de certaj zonoj estas malpermesita en multaj landoj.
★surflugi. Flugi sur ion: la birdo […] surflugis sur la tegmenton Z.
traflugi (tr)
1 Trairi fluge: k ĝi traflugis malgrandan distancon Z.
2 Rapide senbare trairi: tiu penso traflugis lian spiriton; stranga ideo traflugis al li tra la kapo; senzorgaj virinoj, kiuj traflugas la vivon Z.
transflugi (tr)
1 Transiri, transpasi fluge: transflugi urbon, monton en sia vojaĝo suden; transfluganta birdo Z (migra); la transflugo de sovaĝaj anasoj.
2 Rapide, facile transpasi: la famo transflugis el unu buŝo en alian Z; la infana animo nun kvazaŭ devis transflugi en pli prudentan personon Z (ĉe la konfirmacio).
altfluga. Ambicia: kie estas viaj altflugaj planoj? Z.