PIV 2020 · 10217
★met/i
① ★met/i (tr)
1 Doni difinitan lokon al objekto; fari, ke io estu ie: la fiŝkaptistoj metis sur sin siajn vestojn Z; mi metos sur min zibelan pelton Z; meti angilon en la kaserolon Z; ŝi metis pezajn ŝtonojn super la senvivajn korpojn Z; li metis la stangojn en la ringojn X; li metis siajn brakojn ĉirkaŭ ŝian kolon Z; al kiu ajn oni devas meti la pugnon, mi taŭgas por tio Z; (f) meti monon en entreprenon.
2 Doni difinitan lokon al persono; fari, ke iu estu ie: meti infanon en liton B; meti ŝteliston en malliberejon Z; meti iun sur la tronon; sin meti sur la genuojn Z; la malriĉaj lernejaj knaboj ne kantis, kiam la estinta sinjoro estis metata en la teron Z; Moseo, kiu estis metita de sia patrino sur la akvon de Nilo Z.
3 Doni difinitan efikejon, koncernatecon al io abstrakta, fari, ke io trafu ien: meti demandon al iu, plendon ĉe la juĝisto; meti sur iun la tutan respondecon, la kulpon; ili metu sian fidon sur Dion X; meti sian esperon en la fuĝon; meti sian atenton sur ion; meti ĝojon, timon en ies koron; metu do ĉi tiujn niajn vortojn en vian animon X; mi sentis, ke mi metas sur la karton la ekzistadon nian Z; meti ordon en sian paroladon, limon al sia ambicio, finon al la diskuto; meti ion en forgeson Z.
4 (f) Transigi iun, ion en difinitan staton; fari, ke iu, io estu ia: tiu ideo metis lin en bonan humoron Z; David metis trionon de la popolo sub la disponon de Joab X; meti iun en embarason, danĝeron, mizeron; meti E-on je la servo de la proletaro; la praveco de lia ideo estas metita ekster ĉian dubon Z.
meto. Ago, per kiu oni metas: li estu kondamnata ĉu al morto […], ĉu al meto en malliberejon X; la meto de reklamacio ĉe la ĝusta instanco; meto de mono, de karto sur la tablon.
metado
1 Serio de agoj, per kiuj oni metas: la metado de la unua ŝtono de fakultato.
2 Ripeta ago, per kiu oni plurfoje metas: la konstanta metado de reklamo en gazetoj montriĝis vana.
almeti
1 Aldone meti: almeti plumon al ĉapelo; almeti flankan tubon al aparato; al tiu antaŭtimo sin almetis alia pli grava.
2 Meti proksime al: ŝi almetis lian manon al sia buŝo Z; ŝi almetis la infanon al la brusto de la patrino Z; la patrino almetis la botelon al la buŝo k trinkis Z; ili almetis sagon al la tendeno X; almetinte al malgranda fajro poteton […] Z.
antaŭmeti. Meti antaŭ iu; prezenti: ŝi antaŭmetis al ili kokidaĵon; antaŭmetu viajn argumentojn X.
apudmeto. Apozicio.
demeti
1 Meti flanken tion, kion oni havis sur si: demeti la ĉapelon B; ili demetis de si siajn dimanĉajn vestojn Z; demeti ringon de sia fingro; demeti la ankron; (analoge) demeti ovon.
2 Forigi de si ion abstraktan: demeti ĉian arogantecon; demeti siajn pretendojn al io; mi demetas mian vivon memvole Z; demeti de si la antikvan Adamon Z.
3 (pp likvo) Lasi surfundiĝi: la rivero demetas orerojn; metalo demetita sur la katodon.
demeto, demetado. Ag(ad)o de iu, io demetanta: baldaŭ estos la demeto de mia tabernaklo N (karno); la demeto de ovoj.
demetiĝi. Iĝi demetita: kun granda malfacilo demetiĝas mia vesto X; la metalo demetiĝas unuforme sur la tutan surfacon.
dismeti
1 Meti disa(j): li dismetis sian arĝentan manĝilaron; la dismetitaj pecoj de horloĝo; kiam la Plejpotenculo dismetis reĝojn sur la tero X. ☞ malkombini.
2 (pp flosaĵo) meti disen akvon, kies lokon ĝi okupas: la ŝipo dismetas dek mil tunojn.
dismeto ⚓ La pezo de la akvo dismetata de flosanta ŝipo, k sekve la pezo de la ŝipo mem.
★elmeti
1 (pp estaĵo) Malkovri aŭ aperigi organon, iom elpuŝante ĝin: se la drako eĉ elmetos siajn dentojn kontraŭ mian spadon! Z; elmeti la okulon k vidi nulon Z; pro graso elmetiĝis iliaj okuloj X; ĉu iu elmetus batale kontraŭ mi dornojn? X.
2 (ion) Prezenti al ies vido aŭ flaro: elmetu mielon, muŝoj alflugos Z; kion vi trovis? Elmetu ĉi tie antaŭ miaj parencoj! X; nun mankas ankoraŭ, ke ni elmetu por vendado nian virgecon! Z; ĉiu pasanto povis bone rigardi la elmetitajn komercaĵojn Z. ☞ ekspozicii, elmontri.
3 (ion) Prezenti senekrane al io, kio efikas sur ĝin: elmeti substancon al radiado, plakon al infraruĝa lumo; se oni fruktojn k grenon elmetas al respondaj influoj […] Z; (f) elmetu vian koron al instruo X.
4 (iun) Lasi senŝirme al io malagrabla, danĝera: la naturo elmetis nin nudaj k mizeraj sur la bordon de tiu ĉi granda mondo Z; ĝis kie povas iri la decidemeco de persono, kiun oni elmetas al malespero! Z; la unuaj E-istoj pacience elmetadis sin ne sole al konstanta mokado, sed eĉ al grandaj oferoj Z; elmeti infanon (por ĝin pereigi); ke en okazo de rifuzo vi ne estu elmetata al vana malagrablaĵo Z; (f) lingvo internacia dum longa tempo estas elmetata al senĉesaj ventoj Z; ĉio alia estis elmetita al ruiniĝado Z.
5 Detale prezenti al la menso: li klare elmetis antaŭ mi sian tutan historion Z; senpartie elmeti la problemon; ĉio ĉi tio estis elmetata tiel detale k science, ke […] Z.
elmeto, elmetado. Ago de tiu, kiu elmetas.
elmetaĵo. Tio, kio estas elmetita.
elmeteja ☼ Loĝanta en loko elmetata al suno, vento, pluvo ks.
enmeti. Meti en: enmeti pilolojn en boteleton, librojn en ŝrankon; enmeti fingron en la vaginon; la enmeto de mia infano en la gimnazion Z; ĝi postulus tre grandan enmeton de mono Z; legu k forbruligu la enmetaĵon; enmeti datenojn en komputilon. ☞ enigi.
formeti (tr)
1 Flanken meti ion, pri kio oni ne volas plu zorgi: formeti la aferon en la keston de forgeso Z, ĝis la grekaj kalendoj Z (➞ arkivo); infano formetebla for de la mamo X; eble tian malnovan skatolon vi trovos en la formetejo. ☞ preterlasi, prokrasti.
2 Definitive forigi de si: formetu tiun antaŭjuĝon Z; formeti la malnovan homon N; formeti de si ĉian oficialan rolon Z; formeti sian oficon. ☞ abdiki, demisii, rezigni.
intermeti
1 Fari, ke io estu inter du aliaj aferoj: viaj manoj (t.e. fingroj) estos intermetitaj por kuŝo Z; intermeti blankajn foliojn en libro; tion mi scias, intermetis la princo, sed kial? B; intermetita propozicio, parentezo.
2 (f) Ekagi en afero, koncernanta plurajn aliajn personojn: ne intermetu vin inter geedzoj; vane sin pro la nobeloj juĝist’ intermetas G; la ruzul’ indiferentan vorton intermetis pri procesoj G. ☞ interveni.
kontraŭmeti. Meti sur la kontraŭa flanko, oponi, kontrastigi.
★kunmeti
1 Meti kunaj: ŝi kunmetis la manojn super la floraĵo k dankis pro ĝi Dion Z; kunmeti fortojn; Ⓚ kunmeti substancojn por reakcio.
2 Maletendi, fari, ke io okupu pli malvastan spacon: la Alpoj ŝajnis al li kvazaŭ la kunmetitaj flugiloj de la tero Z; Ramzes ordonis kunmeti la tendojn B.
3 Aranĝi kune plurajn elementojn, por formi tutaĵon: li povosciis el ŝtonoj k konkoj kunmeti tutajn ŝipojn Z; pecoj, kiujn li kunmetadis, en plej diversaj manieroj, por formi […] Z; el nudaj radikoj kunmeti vortojn Z; la vorto «bezonesti» estas kunmetita tute regule Z; se oni volus kunmeti plenan registron de liaj bonaj ecoj Z; kunmeti telegramon.
kunmeto. Ago de tiu, kiu kunmetas: saluti per kunmeto de la kalkanoj; se esprimi ĝin per kunmeto de radikoj jam ekzistantaj estas […] tro neoportune Z.
kunmeta, kunmetiĝinta 🍁 Malsimpla, konsistanta (pp folioj) el folieroj, (pp infloreskoj) el du aŭ pluraj infloreskoj, (pp frukto) el frukteroj: kunmetaj estas la folio de rozo, la umbelo de karoto, la frukto de frambo; duoble kunmeta folio (kun folieroj, kiuj mem konsistas el duavicaj folieroj); mane, plume kunmeta folio (Vd maneca, plumeca). ☞ divida, loba.
kunmetado. Ripeta aŭ daŭra kunmeto; maniero de la aranĝo: kunmetado de vortoj estas karaktera eco de la lingvo germana Z; la vortfarado uzas du procedojn, la derivadon k la kunmetadon.
kunmetaĵo. Io kunmetita: formiĝas kemia kunmetaĵo; se la ricevita kunmetaĵo estas tro longa aŭ nepreciza […].
kunmetita. Konsistanta el la kunmeto de pluraj lingvaj elementoj, por esprimo de unu kompleksa ideo: la formojn kunmetitajn (ekz. «mi faradas, mi estis farinta…» kc) oni devas uzi sole nur tiam, kiam la senco ĝin nepre postulas Z; entute mi konsilas pli uzadi ĉiam formojn simplajn anstataŭ kunmetitaj Z.
primeti. Pretigi (lokon), metante sur ĝin laŭcele aranĝitajn aferojn: primeti la tablon Z, ŝaktabulon. ☞ manĝometo.
remeti. Meti ion denove en la lokon, de kie oni ĝin formetis: remetu la okulvitrojn en ilian ujon; remeti elartikigitan membron.
submeti
1 Meti en tian lokon, ke ĝi estas trafebla de io: kiu supren kraĉon ĵetas, sian barbon al ĝi submetas Z; submeti substancon al paliga procedo; via biciklo tie estos submetata al la pluvo.
2 (f) Prezenti al ies priagado: submeti proponon al la atenta konsidero de la kolegoj, al voĉdonado; ŝi estis edukata hejme, neniam submetis sin al ekzameno Z; opinio, kiun mi tute discipline submetas al la decido de la […] Akademio Z.
3 (f) Meti sub ies influon, povon aŭ regadon: plenigu la teron k submetu ĝin al vi X; li submetis la tutan regionon al la povo de la Faraono B; lando submetita al Romo. ☞ subigi.
submeti sin, submetiĝi. Cedi, pli-malpli volonte antaŭ io aŭ iu: mi discipline submetos min al ĉiuj decidoj de la plimulto Z; ni devas submetiĝi al la komuna disciplino Z; eĉ la demonoj submetiĝas al ni per via nomo N; ili pli k pli submetiĝas al la leĝoj de tiu lando Z.
submetiĝo. Ago, stato de tiu, kiu submetiĝas: vivi en humila submetiĝo al la kapricoj de la edzino; virino lernu kun ĉia submetiĝo N.
supermeti. Meti ion super ion alian: supermetitaj bretoj.
surmeti
1 Meti sur ion: surmeti pansaĵon sur vundon; surmeti la manojn sur iun; (f) kiam li surmetis tro pezajn impostojn, la popolo forpelis lin Z; surmeto rompas, komparo trompas Z.
2 Meti sur sin, kiel veston: kiu surmetas la zonon, ne fanfaronu, kiel tiu, kiu ĝin demetas X; siajn linajn pantalonojn li surmetu sur sian korpon X; ŝi surmetis siajn vestojn k eliris Z; ŝi surmetis siajn okulvitrojn Z.
trameti (tr) Tredi.
transmetiĝi. Iĝi transmetita: transmetiĝo el naturo ordinara en naturon talentan estas malfacila transiro Z.
manĝometo Vd manĝi.
ordometi. Meti laŭ ordo: en la ŝranko ŝi ordometis kelke da teleroj Z.