PIV Reta Vortaro

PIV · 15675

tim/i ()

1 (iun, ion) Senti timon antaŭ: ne timu hundon bojantan, timu hundon silentan ; min timas eĉ la regna konsilantaro ; kiu timas bestaron, ne iru arbaron ; timi la serpentojn, la musojn; mi timas neniun rivalon; timi sian propran ombron ; kial mi tiel timas tiun ĉi trapikantan pinton? ; korniko vundita propran voston timas ; volus kato fiŝojn, sed la akvon ĝi timas ; timi la morton, la suferojn, la mokojn ; sed tio estis nenio, kion oni devus timi ; ĉion ceteran oni ne bezonas timi ; de l’ malamikoj vi estu timata! ; () kiu ne krimas, tiu ne timas ; timi pri, pro sia havaĵo; mi timas pro mia Amalio .

2 (+ ) Heziti fari ion; provi eviti ion, de kio oni atendas ion malbonan: vi certe timas iri vespere tra la urbo ; mi timis konfesi tion al ŝi; li timis diri ; timi entrepreni vojaĝon ; ne timu servi al ili ; Jozef, […] ne timu preni al vi vian edzinon Maria . deziri.

3 (+ ) Havi la antaŭsenton, ke io malbona povus okazi pli-malpli baldaŭ: mi timas, ke oni vin aŭskultas (kaŝe); mi serĉos mian horloĝon sed mi timas, ke mi ĝin jam ne trovos ; adiaŭ! mi timas, ke oni povos vin ĉi tie surprizi ; mi forte timas, ke tiu tago neniam venos ; la E-istoj ne timis, ke la mondo kulpigos ilin pri la deziro helpi al unuiĝo de la homaro ; mi timas, ke via indigno diktus al vi tro akrajn vortojn ; ŝi salutis neniun, oni povus pensi, ke ŝi timis, ke de saluto ŝi rompiĝus ; ne ekzistas eĉ la plej malgranda kaŭzo por timi, ke aperus ia nova lingvo, kiu elpuŝus E-on . esperi. Rim. 1 Foje Z. uzis la volitivon kun negacio: mi timas, ke li ne rakontu tion al iu (ke li rakontos). Pro la ebla konfuzo kun la normala nea formo (mi timas, ke li ne rakontos…) tiu dirmaniero estas evitinda.

4 (iun) Rigardi kun respekto k obeemo: bone estas al la homo, kiu timas la Eternulon ; vi elserĉu homojn bravajn, timantajn Dion, veramajn, neprofitamajn ; la edzino timu sian edzon .

ne timi

1 Ne senti timon antaŭ iu aŭ io.

2 Esti ŝirmita, imuna kontraŭ: malriĉulo ŝtelistojn ne timas ; malbona herbo froston ne timas (); kiu akvon evitas, droni ne timas ; ĉapelo, kiu ne timas la pluvon.

timo

1 Emocio estigata de ia okazaĵo, kies nekutimeco aŭ danĝereco surprizas, k al kiu oni ne kapablas trovi taŭgan reagon: timo havas grandajn okulojn (ĉion troigas); se malsato turmentas, lupo timon ne sentas ; fali en timon ; tremi de timo ; mi ne povas trankviliĝi de timo ; sed ial tiel, vi scias, kiam grandsinjoro parolas, oni sentas timon ; L. de timo elfaligas la cigaredon ; mi ne estas homo de pala timo ; premata de nedifinebla timo .

2 Atendado de neagrablaĵo, bedaŭrindaĵo: ĉu mi devas morti pro timo de turmenta vivo? ; transdoni la aferon al ies dispono sen timo, ke li lasos ĝin fali ; ŝi estis plena de timo, ke la infano mortos ; ŝi mallevis la okulojn pro timo, ke ŝi denove ne ridu (ke ŝi ridos; Rim. 1); ilin forpelas la timo, ke ili fariĝus kvazaŭ regatoj ; senti timon fari ion. fobio.

3 Respekta obeemeco: la komenco de la saĝo estas timo antaŭ Dio ; kun timo al Dio en sia koro ; servu al la Eternulo kun timo k ĝoju ; servantoj, submetu vin al viaj sinjoroj kun ĉia timo . 2 Post timo la prepozicio de povas esti konfuza (la timo de la infano, la timo de la polico); por tion eviti oni uzu por la objekta suplemento aŭ antaŭ (la timo antaŭ Dio) aŭ, kiam la tempa signifo de antaŭ estus ĝena, je aŭ al: timo je aŭ al la baldaŭa morto.

tima. Rilata al timo: tima krio, gesto; antaŭ tima (timanta) okulo potenciĝas eĉ kulo .

timegi. Tre forte timi: la pafojn timegis la anasoj; princo, kies ĉiuj pensoj estis direktitaj nur al tio, ke lia nomo estu timegata ; la pigoj k kornikoj timegiĝis de la krioj .

timego. Tre granda timo: kun timego batis la atendado en ĉies brusto ; kun timego ili forkuris de la terura loko .

timema. Inklina al timo: la timema knabino rampis en la angulon; timema kiel leporo; (analoge) ne prezenti ĝin en formo de timema cedo ; kun fiera forĵeto de ĉiu timema sinĝenado ; timeme ĝi tremis antaŭ ĉiuj vivantaj estaĵoj .

timemo, timemeco. Eco de iu timema: la leporo kuris nur pro timemeco ; (min) pereigis la malbenita timemeco! .

timeto. Malgrava timo. zorgo, maltrankvilo.

timigi, timigadi. Fari, ke iu timu: brueto, venteto, ĉio lin timigis; ili timigas la E-istojn, ke la Rajtigitaj Delegitoj forrabos de la E-istoj ilian liberecon! ; ke mia projekto faros malbonan impreson, tio ĉi tute ne devas nin timigi ; B. enrigardas tra la pordo k timigite sin kaŝas ; Helga tiel ofte timigadis ŝin per sia sovaĝeco! ; per la senenhava timigado vi mian kuraĝon ne venkos . teruri.

timiĝi. Ektimi: ŝi timiĝis k iris returne ; kial do vi ne parolas? – Mi timiĝis, Via moŝto .

timinda. Tia, ke oni devas timi: timinda malamiko; timinda malsano .

timulo. Homo timema: kontraŭ muŝoj bravulo, kontraŭ homoj timulo ; li ne estas el la regimento de timuloj . poltrono.

antaŭtimi. Akcentita formo de timi 3.

ektimi. Subite timi: kiam leono ekkriis, kiu ne ektimos? ; vian voĉon mi aŭdis en la ĝardeno, k mi ektimis, ĉar mi estas nuda ; Kial vi tiel ektimis, sinjorino? ; per sia furiozo li ilin ektimigos ; ili ektimigite saltis flanken .

fortimigi. Forpeli per timigo: fortimigi paseron ; la belan S. li jam kelkfoje ĉirkaŭiris, ĉiufoje fortimigata de ŝia severa rigardo ; tio povos multajn personojn fortimigi de nia afero ; por ke la afero per sia akreco ne tro fortimigu la homojn […] .

maltima. Ne inklina al timo: estu maltima k montru kuraĝon ; li maltime paŝis renkonte al ŝi . aŭdaca, brava, kuraĝa.

netimigebla. Tia, ke oni ne povas lin/ŝin timigi: netimigebla kontraŭulo.

sentima. Tia, ke li/ŝi ne sentas timon: renkontiĝis la kato kun sentima rato ; virtuloj estas sentimaj kiel leono .

sentime. Ne sentante timon: kiu mensogas kutime, mensogas sentime .

tromaltima. Temerara.

birdotimigilo. Objekto, kies formo, brilo aŭ skuiĝo fortimigas la birdojn for de semita grundo . ĉifonfiguro.

diotima. Respekte k obeeme pia: riĉa k diotima sinjorino .

diotimo. Sento de respekto k obeemo al Dio: profunde enradikiĝis la diotimo de la hebreoj de B. .

kulistimo. Timo, kiun aktoro, preleganto sentas, aperonte antaŭ publiko.