PIV 2026 · Artikolo 16247
★unu
Derivaĵoj en la artikolo 37
- unu ali/a
- unu ... ali/a
- unua
- unue
- unuo
- astronomi/a unuo
- gaŭs2/a unuo
- unu/
- unua/aĵ/o
- unua/ec/o
- unuaĵ/o
- unua/ul/o
- unuec/a
- unuec/o
- unuec/ig/i
- unuig/i
- unuiĝ/i
- unuiĝ/o
- Universal/a Poŝt/a Unuiĝ/o
- unuobl/a
- unuobl/e
- unuop/a
- unuop/ul/o
- unut2/o
- doganunuiĝ/o
- fridunuo
- mezurunuo
- monunuo
- ne unu
- pezunuo
- pli-ol-unu
- poŝtunuiĝ/o
- reunuig/i
- ripetunuo
- Triunuo
- triunuo
- trupunuo
★ unu numeralo
1 la nombro 1: du kontraŭ unu prezentas armeon Z unu similas nulon, ne prezentas kalkulon Z unu floro ne estas krono, unu monero ne estas mono Z sed nur unu tagon, kaj poste ĉio estas finita! Z de unu bovo oni du felojn ne deŝiras Z unu vido taŭgas pli ol dek aŭdoj Z unu malamiko pli difektas, ol cent amikoj protektas Z unu cento unu milo unu miliono viron unu inter mil mi trovis MT edzo kaj edzino estas nur unu Z li prenis la vestojn kaj ĵetis po unu al ĉiu el la du virinoj Z substantive uzata por cifero la cifero unu ➞ unuo 3 ➞ un’.
2 unika: celon ni ĉiuj havas unu kaj klaran Z unu leĝo kaj unu rajto estu por vi, kaj por la fremdulo MT la lingvo internacia havos unu formon ĉe ĉiuj uzantaj ĝin Z unuigo de la nacioj en la celado al «unu Dio» Z objektoj, kiuj ne estas esence ligitaj inter si kaj ne prezentas kune ian unu ideon Z koncerne la du kolonojn, la unu maron, kaj la bazaĵojn MT (arĥaismo) nur en la unu domo, kiu staris rekte kontraŭ la loĝejo , estis tre silente Z ➞ ununura.
3 individua: la regado de unuj gentoj super aliaj estas restaĵo el antikva tempo unuj objektoj venis en unujn manojn, aliaj en aliajn manojn en la adresaro unuj nomoj kaj adresoj estas skribitaj per ortografio Esperanta kaj aliaj per la diversaj ortografioj naciaj Z el ŝiaj multaj infanoj unuj estas bonaj kaj aliaj estas malbonaj FE la pli juna estis unu el la plej belaj knabinoj, kiujn oni povis trovi FE du domoj, el kiuj unu iom pli elstaris sur la straton ol la alia Z unu el viaj fratoj lasu ĉe mi MT unu floras, alia ploras Z unu orienten, alia okcidenten Z por unu — festeno, por alia — ĉagreno Z kio al unu donas forton, al alia donas morton Z
4 konata de la parolanto kaj nekonata de la alparolato: unu vidvino havis du filinojn FE tie estis unu riĉa virino, kiu retenis lin MT unu tagon, kiam la filoj de Dio venis, por stariĝi antaŭ la Eternulo MT kelkaj el tiuj libroj unu fojon trafis ankaŭ en la manojn de la imperiestro Z
unu alia, unu ... alia(sin, al si...) reciprokex: ili subtenas unu la alian Z Johano kaj la reĝidino tre amis unu la alian Z laboru en konsento kaj helpu unu al la alia Z du pentraĵoj, troviĝantaj unu apud la alia, kolektis ĉirkaŭ si amason da admirantoj Z ĉiuj kisis unuj la aliajn Z ne ŝtelu, kaj ne mensogu, kaj ne trompu unu alian MT ili la religioj distingiĝas unu de alia nur per legendoj kaj moroj Z
unua vicmontra numeralo en la vicorda pozicio antaŭ ĉiuj aliaj samspecaj:
1 en la spaco: la unua vico en la teatro B tio kuŝas sur la unua paĝo legu nur la unuan ĉapitron la unuaj tri ŝtupoj estas el marmoro unua paŝo iron direktas Z
2 en la tempo: unua venis, unua prenis Z la unua trovita Z Marta la unua ĝin la silenton interrompis Z la unuaj kristanoj la sennuba idilio de ŝia unua juneco Z li la unua potence skuis la mondon por nia ideo Z malmultaj el vi konas la historion de la unuaj dek jaroj Z
3 en elnombrado: li estas la unua laŭ la alfabeta ordo sen speso unua ne ekzistas la dua Z unua atesto estas la vesto Z ŝuldo estas unua heredanto Z ho, tiam min mortigu la unuan! Z Napoleono la Unua la unua de Januaro vekiĝi je la unua nokte saltadi el unua al deka Z la sepan tagon Dio elektis, ke ĝi estu pli sankta, ol la ses unuaj tagoj FE
4 en rango, valoro aŭ graveco: faruno de unua kvalito la unua ministro la unua de la klaso kiu volas esti la unua inter vi, tiu estu sklavo de ĉiuj NT multaj unuaj estos lastaj NT Francujo estas ĉiam la unua lando en ĉio, kio promesas iun bonon al la homaro Z
SPEK ludi la unuan rolon vi kredeble estas unua baletistino? Z
MUZI la unua violono en orkestrounue en la unua loko (en elnombrado): unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi; due mi dankas vin por la prunto; trie mi petas vin ankaŭ poste prunti al mi, kiam mi bezonos monon FE kiu venis unue, muelas pli frue Z
unuo
1 abstrakta kvanto, rigardata kiel la elementa nombro, kiu servas por formi la ceterajn: la deko konsistas el dek unuoj B skribi ciferon en la kolumno de la unuoj li ricevis la plej malbonan noton, unuon kun minuso ne estimante apartajn unuojn, ni neniam venos al grandaj nombroj ➞ guto, ono Z
2 SCIE difinita kvanto elektita por taksi per komparo la valoron de fizikaj grandoj, kalkulante, kiom da fojoj ili enhavas tiun kvanton aŭ frakcion de ĝi: la metro estas la universala unuo de longo en la internacia sistemo de unuoj la unuoj estas la metro 1, kilogramo, sekundo ① 1, ampero 1, kelvino 1, molo 2 kaj kandelo Sin. mezurunuo, unito.
3 la cifero 1.
4 kolekto, grupo aŭ kunigaĵo, kiun oni rigardas kiel ion unuecan kontraste al aliaj similaj: kiam ajn iu homgrupo formiĝas kiel socia unuo kun distingaj trajtoj, ĝi kreas al si sian lingvon surbaze de la konkretaj bezonoj ILa tiuj kazaĥoj vere formas unuon kun siaj ĉevaloj CPi mi preferas kiam la muziko estas kvazaŭ unu korpo, kiam la instrumentoj kune faras sonbildon kie ne estas elstaraj elementoj, sed ĉio kunefikas kiel unuo Ko
astronomia unuo ASTR mezurunuo de longo, egala al la meza distanco inter la tero kaj la suno (proks. 149,6 milionoj da km), uzata por esprimi distancojn en la sunsistemo. simbolo: AU ➞ lumjaro.
gaŭs2a unuo elektromagneta mezurunuo en la sistemo de Gaŭso 2, en kiu oni uzas elektrostatikajn unuojn por mezuri elektrajn kvantojn kaj elektromagnetajn unuojn por magnetaj kvantoj: statvolto, statampero, statkulombo kaj gaŭso 1 estas kelkaj gaŭsaj unuoj ➞ SI 3.
unu prefikso. ➞ unukultivo, unukotiledono; unuanima, unukolora.
1 Vortoj kun prefikseca unu iafoje havas unuradikan sinonimon kun mono... (grekdevenaj vortoj) aŭ uni... (latindevenaj vortoj). ➞ unukotiledono = monokotiledono, unudiismo = monoteismo, unukornulo = unikorno.
unuaaĵo primico 1: ni alportados la unuaaĵojn de nia tero kaj la unuaaĵojn de ĉiuj fruktoj de ĉiu arbo ĉiujare MT
unuaeco privilegio de la unua rango: li ne povas doni unuaecon al la filo de la amata MT
unuaĵo io, konsistanta el nur unu peco. ➞ bloko.
unuaulo homo el la unua rango: ve al la eminentuloj de la unuauloj inter la nacioj MT
unueca karakterizata de unueco: la grandaj unuecaj literaturaj naciaj lingvoj ILa ili havis nenian komunan, unuecan aŭ precizan ideon SSz popoloj iam interbatalantaj nun kreas unuecan Eŭropon LSt
unueco
1 eco de tio, kio estas nur unu: la dogmo pri la unueco de Dio la Lingva Komitato estas kreita por malpermesi ĉiun entreprenon, kiu povus malutili al la unueco de nia lingvo Z la unueco estas la plej grava principo de la universala lingvo B
2 eco de tio, kies ĉiuj partoj harmonie kunligiĝas por unu samtempa kaj samcela agado: unueco donas fortecon Z unueco estas fort’ KKa romano aŭ dramo, kiu havas internan unuecon
unuecigi igi unueca: ili aŭskultu la mesaĝon interalie de ni esperantistoj, kiuj jam de pli ol unu jarcento praktikas komunikadon kiu unuecigas la homojn en spirito de egaleco HTo
unuigi
1 kunigi plurajn objektojn en unu tuton: la animo estas unuigita kun la korpo unuigi la fortojn B ŝi unuigis en si la ĉarmon kaj la saĝon
2 kunigi homojn per politika, religia, komerca k.s. ligo: la projekto de la Kongreso estis la lasta provo, kiun ni faris, por unuigi ĉiujn personojn, kiuj nomas sin amikoj de la ideo de lingvo internacia Z tie en senviva surda noktoEgala sorto ĉiujn unuigos Z UEA, kiel reprezentanto de la esperantismo en la mondo, devas unuigi ĉiujn fortojn ILa ➞ kunfandi, kunigi.
unuiĝi memvole kuniĝi, estante multaj, en unu tuton, plej ofte per politika k.s. ligo: dek societoj unuiĝis en unu ligon B proponi al ĉiuj amikoj de interpopola justeco unuiĝi en apartan grupon Z la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nord-Ameriko Usono Unuiĝintaj Nacioj UN
unuiĝo memvola kuniĝo de pluraj elementoj, societoj, ŝtatoj k.s., por komuna celo: la revo pri la unuiĝo de la homaro Z mia plano konsistas en la kreado de tia religia unuiĝo, kiu pace enprenus en sin ĉiujn ekzistantajn religiojn Z ➞ unio.
Universala Poŝta Unuiĝokomuna organo de la ŝtataj poŝtaj administracioj, kiu zorgas pri la internacia poŝta trafiko.
unuobla prezentanta nur unu elementon: unuobla fadeno
unuoble multiplikite per unu: unuoble du estas du
unuopa prezentanta elementon individuan, apartan, distingan de la aliaj: mi vivas mian propran vivon, sola, unuopa ili transpasas la limojn de unuopaj nacioj kaj etendiĝas sur la tuta terglobo ILa miriga, peza, unuopa larmo ruliĝis sur lia vango B li provu ripeti la unuopajn partojn kaj punktojn por konstati, ĉu li bone memoras ilian sinsekvon ILa
unuopulo unuopa persono, individuo: helpas skribado de taŭgaj leteroj al la redakcioj kaj similaj iniciatoj de unuopuloj ILa Dostojevski komprenas kaj komprenigas la respondecon de ĉiu unuopulo FSz
unut2o MUZI intervalo 1 inter tono kaj tiu sama tono. ➞ unisono, t 2.
doganunuiĝo kontrakto inter du aŭ pluraj ŝtatoj por malaltigi aŭ nuligi la doganon inter si.
fridunuo FIZI malnova mezurunuo de forigita varmokvanto kontraste al kalorio. simbolo: fg
mezurunuo SCIE unuo 2.
monunuo unuo servanta por esprimi la valoron de aferoj, la prezojn ktp en difinita lando: la eŭro (EUR, €) estas la ĉefa monunuo de Eŭropa Unio RE! ➞ valuto.
ne unu
1 iu alia nombro, ol unu, t.e. «pli ol unu»: ne unu fajron li pasis, ne unu hundo lin ĉasis Z kion disigis ne unu miljaro, Tion kunigis Bulonjo ĉe l’ Maro Z
2 eĉ ne unu.
pli-ol-unu (arĥaismo) = pluraj: se ni al pli-ol-unu personoj dirus «vi» kaj al unu persono ĉiam «ci» Z
poŝtunuiĝounuiĝo de poŝtaj administracioj. ➞ Universala Poŝta Unuiĝo.
reunuigi denove unuigi ion, kio estis disigita en plurajn erojn: reunuigi l’ homaron Z
ripetunuo KEMI baza ripetiĝanta ĥemia radiko, konsistaĵo de kunmeta molekulo. Sin. mero. ➞ polimero.
Triunuo, triunuo
1 KRIS kuneco de tri samsubstancaj «personoj» (Patro, Filo kaj Sankta Spirito), per kiuj Dio revelaciiĝas: Jesuo ja estas «Dua Persono de la Dia Triunuo» GBe la preĝejo de la Sankta Triunuo HKo obskuraj disputoj de mezepokaj teologoj pri la sankta triunuo aŭ la transsubstancigo GMc Sin. Trinitato 1. ➞ hipostazo 3.
2 (analoge) RELI kuniĝo de tri dioj, aŭ de tri diecaj aŭ sanktaj personoj: la hindua Triunuo Bramao, Viŝnuo, Ŝivo
3 (figurasence) tri samspecaj aferoj proksime interrilataj: la instruado de Esperanto estas la mekanismo kiu ebligas pluekziston kaj plukreskon de la Esperanto-komunumo. Tio difinas ĝian rolon en la rado de Esperanto-agada triunuo, kie ĝi funkcias nedisigeble de la informado kaj aplikado RPe la granda tutmondiga Triunuo: Internacia Mon-Fonduso, Monda Banko kaj Monda Organizo pri Komerco MD
trupunuo ARME administracie aŭtonoma parto de armeo. ➞ trupo.