PIV 2026 · Artikolo 9626

★lumo

Litero L★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 52
  1. luma
  2. lume
  3. lumi
  4. lumad/o
  5. lumaĵ/o
  6. lumec/o
  7. lumet/i
  8. lumet/o
  9. lumig/i
  10. lumig/ad/o
  11. lumiĝ/i
  12. lumil/o
  13. blink/olumo
  14. brems/olumo
  15. du/onlumo
  16. eklumi
  17. eklumig/i
  18. erarlumo
  19. fulm/olumo
  20. gvidlumil/o
  21. halt/olumo
  22. kontraŭlume
  23. lamp/olume
  24. lunluma
  25. lunlumo
  26. malluma
  27. mallumo
  28. mallumec/o
  29. mallumig/i
  30. mallumig/ad/o
  31. memlumant/a
  32. nord/a/j lumo/j
  33. nordlumo
  34. park2/adlumo
  35. plafonlumo
  36. plank/olumo
  37. plenlumo
  38. postlumo
  39. prilumi
  40. prilumit/ec/o
  41. senluma
  42. senlumig/i
  43. serĉ/olumil/o
  44. stelluma
  45. sudlumo
  46. sud/a lumo
  47. sunluma
  48. sunlumo
  49. tagolumo
  50. trafiklumo
  51. vag1lumo
  52. verŝ/olumil/o
★ lumo
1 fasko da radioj, kiuj, perceptate de la okuloj, faras objektojn videblaj: la lumo de la suno Z la lumo de la steloj la lumo de lampo ŝi decidis aranĝi, ke ŝia edzo vidu la infanon nur ĉe la lumo de la tago Z kio kuŝas ĉi tie ? Donu lumon Z la lampo ĵetadis fortan lumon sur la palan belan vizaĝon Z ĉe arta lumo malpli klare ol ĉe la taga lumo montriĝas la sulkoj Z vidi la lumon naskiĝi perdi la lumon blindiĝi ➞ flukso, intenso, lukso 2, lumeno.
2 lumo 1 kolorigata per intermetitaj diafanaĵoj aŭ alia procedo:la blua lumo de la luno ruĝa lumo kutime indikanta malpermeson plu iri (proprasence kaj figurasence) doni al iu la verdan lumon permesi pluiri ➞ lumo 4.
3 natura fonto de lumo 1: la grandaj lumoj, kiuj estas sur la ĉielo Z la nordaj lumoj Z la sudaj lumoj ➞ aŭroro 3 la zodiaka lumo
4 artefarita objekto, el kiu eliĝas lumo 1: ĉie aperis ruĝaj, bluaj kaj verdaj lumoj, kiujn ili portis en la manoj Z lumoj de lumturo eklipsa lumo konstanta lumo ➞ blinko MARN AVIA verda lumo de navigado ĉe la dekstra flanko ruĝa ĉe la maldekstra flanko lumo de navigado la lumoj de aŭtomobilo plenlumoj, duonlumoj, parkadlumoj, direktomontriloj, alarmoblinkiloj, postlumoj, bremsolumoj
5 (figurasence) eco, kiu ebligas ekkoni, rimarki aŭ juĝi aferon; elmontriteco aŭ publikeco: tiaj homoj neniam metas en lumon siajn meritojn pro modesteco Z tiu ĉi priparolado kaj analizado eble ĵetos lumon sur diversajn punktojn Z lumo fariĝos, kulpulo troviĝos Z de tiam ni ekhavis novajn lumojn sur ĉi tiu temo
6 (figurasence) maniero, kiel objekto estas rigardata: loki pentraĵon en favora lumo
(analoge) ĉe la lumo de tiuj faktoj ni povas deklari ili diras malveron aŭ prezentas faktojn en malĝusta lumo Z tia tro laŭta titolo metus malbonan lumon sur nian aferon Z
7 plej ofte plurale (figurasence) natura aŭ akirita kapablo kompreni aferojn: li juĝis laŭ siaj limigitaj lumoj la lumoj de la racio la lumoj de la kredo la jarcento de la lumoj la 18a (personige) ni povus citi tiajn grandajn lumojn, kiel ekzemple Bacon, Leibnitz, Pascal Z
8 BIBL hebrea aŭ kristana kredo: tiuj homoj estas kontraŭuloj de la lumo MT kiuj rigardas al Li, ricevas lumon MT vidu, la infanoj de la lumo ploras Z tiu venis por atesti pri la lumo, por ke ĉiuj per li kredu NT
9 BELA hela parto de pentraĵo, per kiu la pentristo imitis la efektojn de lumo 1: dismeti arte la lumojn kaj la ombrojn
luma
1 karakterizata de lumo 3: ĉielaj lumaj korpoj bela luma tago ĝi estis bela kiel luma elfo Z
2 plena je lumo 1: bela luma salono (figurasence) luma klarigo
3 vizaĝo aŭ okulo esprimanta ĝojon aŭ gajecon, kvazaŭ brilante: ŝajnis al ŝi, kvazaŭ ŝi vidas la lumajn okulojn de siaj fratoj Z luma vizaĝo MT li komencis paroli kun vizaĝo plena de ĝojridetoj kaj kun luma rigardo LiZ (analoge) lumaj estontaĵoj ➞ hela, serena, senkulpa.
lume en luma maniero: estis sufiĉe lume, por ke oni povu ĉion klare distingi Z mi ekbruligis fajron, kaj tuj estos al vi pli varme kaj pli lume Z
lumi
1 ntr eligi lumon aŭ lumon: la suno lumis inter la foliojn Z Egiptujo, kie la suno lumis tiel varme Z la steloj lumis kiel okuloj Z ses lampiroj lumis tiel bone, kiel ili povis Z diamantoj, kiuj havas la kapablon lumi en mallumo FK
2 ntr ĵeti sian klaron sur ion/al io: la varmaj radioj de la suno lumis sur ŝiaj vangoj Z la luno lumis sur la plankon Z la lanternoj neniam lumis al mi la luno, sed mi lumis al la lanternoj Z simpla sklavo,
Sur kiun lumis nia hejma suno Z
por lumi al ili, ke ili povu iri tage kaj nokte MT
(figurasence) lumu per Via vizaĝo sur Vian sklavon MT neniu radio al mi lumas en mizero Z
3 ntr vizaĝo aŭ okuloj esprimi ĝojon aŭ gajecon, kvazaŭ brilante: ŝiaj okuloj lumis de ĝojo Z Kala nenion diris, sed ŝiaj okuloj lumis Z knabinaj okuloj, kiuj lumis el la rana masko Z lia vizaĝo lumis de infana ĝojo
4 tr (figurasence, arĥaismo) prilumi: ĝi lumas mian malgajan vojon Z laboro, kiu lumas la solecon Z
lumado eligado de lumo.
lumaĵo lumo 3: estu lumaĵoj en la ĉiela firmaĵo MT
lumeco eco de luma korpo aŭ objekto.
lumeti eligi malfortan lumon: ruĝete lumetis la ĉielo Z
lumeto malforta lumo: tra la fenestro penetradis eksteren senbrila lumeto Z tiam rozokolora lumeto aperis sur la vangoj de la reĝino Z
lumigi
1 igi ion lumi; ekbruligi ion: vi lumigas mian lumilon MT
2 provizi ion per lumo; liveri lumon al io: lumigi ĉambron per kandelo B lumigu al mi! Z groto lumigita per torĉoj ➞ prilumi.
3 doni helan koloron al io: la martaj burĝonoj lumigas la nigrajn branĉojn
4 (figurasence) klarigi, evidentigi aŭ komprenigi ion: tiu frazo lumigas la tutan argumentadon kelkaj flankoj de la demando restas ankoraŭ nesufiĉe esploritaj nek lumigitaj
5 (figurasence) gajigi, serenigi aŭ senzorgigi iun aŭ ion: rideto momente lumigis ŝian malgajan vizaĝon la Eternulo lumigas mian mallumon MT ➞ hela, sennuba.
lumigado agado lumigi:
2 oleo por lumigado MT rekta lumigado duone-nerekta lumigado nerekta lumigado
lumiĝi iĝi luma: la tero lumiĝis de Lia majesto MT
lumilo aparato, kiu produktas lumon: mi traesploros Jerusalemon kun lumiloj MT (figurasence) la lumilo de la malpiuloj estingiĝu MT Vi estas mia lumilo, ho Eternulo MT ➞ beko ① 4, kandelo, kandelabro, lampo, lanterno, lucerno ① 1, lustro, reflektoro, spoto, torĉo; flamingo, gvidlumilo, lumĵetilo.
blinkolumo luma avertilo kun intermitaj lumoj.
bremsolumo VETU speciala postlumo, kutime ruĝa, kiu signalas bremsadon.
duonlumo
1 malforta lumo, kies radioj estas malhelpataj de maldiafanaĵoj:la mistera duonlumo de la vespero Z ➞ krepusko, klaroskuro.
2 VETU malforta lumo ĉe la antaŭo de veturilo, ŝaltita dumtage por plividigi ĝin.
eklumi komenci lumi: ankaŭ al ni la suno eklumos Z ĝis eklumos la mateno MT (figurasence) en ŝi mem ankaŭ eklumis Z (arĥaismo) se via okulo
Eklumus konsolon al mi ! Z
eklumigi = (prefere) lumigi 1.
erarlumo= (prefere) vaglumo.
fulmolumoFOTO magnezia aŭ alispeca forta lumo 1, uzata ĉe fotografado en mallumaj lokoj.
gvidlumilo lumturo.
haltolumoTRAF ruĝa lampo, kiu eklumas je regulaj intervaloj por malhelpi la trairadon de strato en unu direkto. ➞ semaforo.
kontraŭlume en direkto kontraŭa al tiu, de kiu venas la lumradioj.
lampolumeĉe la lumo de lampo.
lunluma
1 rilata al lunlumo.
2 prilumata de la luno: lunluma nokto Z
lunlumo lumo de la luno: ili dancadis en la serena lunlumo Z ekstere estis hela lunlumo Z ĉe lunlumo Z
malluma
1 havanta nenian aŭ tre malmultan lumon: la nokto estis tiel malluma, ke ni nenion povis vidi FE malluma kelo FOTO malluma ĉambro ekz. en fotolaboratorio mallume kiel en karcero ➞ nigra, obskura.
2 ne hela; ne brila; proksima al nigro: du ekbriloj de fulmo trakuris tra la malluma ĉielo FE liaj fajraj mallumaj okuloj Z mallumaj amasoj da migrantaj birdoj Z mallumaj laŭraj arboj Z mallume verda maro Z
3 (figurasence) malgaja aŭ deprimanta: li vidas nur la malluman flankon de la aferoj mallumaj tagoj de mizero Z mallumaj antaŭsentadoj Z
4 (figurasence) kontraŭa al racio aŭ progreso: ili vegetis en la plej malluma nesciado la mallumaj jarcentoj de la frua Mezepoko en tiu kruela malluma tempo Z
5 BIBL kontraŭa al la vera kredo: la mallumaj anĝeloj diabloj
➞ obskura.
mallumo
1 tute aŭ preskaŭ tute plena manko de lumo: en la kaverno regis mallumo B tra densa mallumo briletas la celo Z ties lumilo estingiĝos meze de profunda mallumo MT (figurasence) trajtoj englutitaj de la mallumo de la morto Z
2 (figurasence) malklereco: la plej malsamaj popoloj ne suspektas unu alian pro mallumo ilin dividanta Z
3 malboneco, malpieco aŭ pekeco: makuli la ĉielan lumon per agoj de mallumo Z mi ne devis rimarkigi, ke mi travidis la agon de la mallumo Z la Patro liberigis nin el la potenco de mallumo NT
mallumeco eco de io malluma.
mallumigi igi ion aŭ iun malluma: la nuboj rapide mallumigis la ĉielon mallumigi ĉambron per kurtenoj
mallumigado agado mallumigi: (figurasence) religia pieco floris en mallumo per mallumigado de la spirito Z
memlumanta mem eliganta lumon anstataŭ nur reflekti ĝin: memlumanta astro
nordaj lumoj ASTR METE arkta aŭroro, nordlumo: dum la tuta nokto brulis plej belaj nordaj lumoj Z
nordlumo ofte plurale ASTR METE arkta aŭroro 3, nordaj lumoj: la nordlumo ĵetas sian helan brilon super la landojn de la nordo Z tamen ne estis mallume, la nordlumoj brilis ruĝe kaj blue Z
park2adlumo VETU postlumo por signali parkadon.
plafonlumo lumilo enigita en la plafono de ĉambro. ➞ lustro.
plankolumoSPEK ordinare plurale iu el vico de lumiloj laŭ la rando de scenejo uzataj por prilumi la aktorojn.
plenlumo VETU forta lumo ĉe la antaŭo de veturilo por prilumi la vojon dum la nokto.
postlumo VETU lumo ĉe la malantaŭo de veturilo.
prilumi tr luma korpo verŝi sian lumon al aŭ sur iu aŭ io: fajra kolono nokte, por prilumi al ili la vojon MT la suno prilumis liajn blankajn plumojn Z tie li sidis, prilumita de la brulanta kontraŭa domo Z templo prilumata de la brilo de la suno Z (figurasence) li havis jam la intencon kritike prilumi la detalojn de tiu historio Z ➞ lumigi, reliefigi.
prilumiteco stato de prilumita objekto: ŝia plej amata monto , kaj en ĝia mistera luna prilumiteco ŝajnis, kvazaŭ Z
senluma tia, ke oni ne havigis al ĝi lumon, aŭ deprenis lumon de ĝi: senluma astro senluma ĉambreto
senlumigi igi ion senluma: ĉiujn fontojn de lumo en la ĉielo Mi senlumigos pro vi MT
serĉolumilolumĵetilo, kies fasko estas serĉe direktebla en rondira movo.
stelluma prilumita de steloj: noktoj hele stellumaj Z estis malvarme, tamen stellume Z
sudlumo, suda lumo ofte plurale ASTR METE suda aŭroro.
sunluma
1 rilata al sunlumo.
2 prilumata de la suno: verdaj sunlumaj montoj Z
sunlumo lumo de la suno: ok minutojn kaj kelke da sekundoj bezonas la sunlumo por vojaĝo de pli ol dudek milionoj da mejloj Z bela parko kun sunlumo kaj floroj Z en la sunlumo Z ➞ taglumo.
tagolumola lumo de la suno dum tago: la taglumon ĝi denove ekvidis Z
trafiklumo TRAF ordinare plurale iu el tiaj lumoj, kiuj (en diversaj grupiĝoj, koloroj kaj karakteroj) reguligas la trafikon de veturiloj surteraj, surakvaj kaj enaeraj. ➞ semaforo.
vag1lumo rapide estingiĝanta flamo produktata de membrulantaj gasoj (ekz. metano) eliĝantaj el marĉoj aŭ grundoj, kie putras organikaj korpoj; temo de multaj superstiĉoj: koboldoj kun vaglumo sur la ĉapo Z
verŝolumilolumĵetilo vaste prilumanta surfacon (de ferdeko, alteriĝejo k.s.)