★mond/o

1 La universo: oni multe disputis, ĉu la mondo estas eterna aŭ kreita; la kreo, la finiĝo de la mondo; la plej bona el la eblaj mondoj; la fizika mondo; la komencaj polveroj de la mondo ^X; sed en la mondo ekzistas ja Dio! ^Z.

2 Vasta tutaĵo, konceptata kiel havanta sian apartan ordon: la ekstera mondo (ĉiuj fenomenoj); la Platona mondo de la Ideoj; la mondo de la sonĝoj, de la nekonscio; la juda kvartalo prezentis etan mondon en si mem; (f) ŝi estas por mi tuta mondo; mirigan mondon da tonoj li elsorĉis el sia instrumento ^Z.

3 La tutaĵo de Suno, planedoj k kometoj: la sistemo de la mondo; la mondo de Ptolemeo; ĉu estas aliaj mondoj krom la nia?; vojaĝantoj el alia mondo.

4 La terglobo, rigardata kiel ekzistejo de la homoj: veni en la mondon ^Z (naskiĝi); vidi la lumon de la mondo (vivi); forlasi ĉi tiun mondon (morti); elpeli iun el la mondo de la vivuloj ^Z; li diris adiaŭ al la mondo surtera ^Z; transiri en alian pli bonan mondon (morti); de la alia mondo neniu revenis.

5 La tero, aŭ parto de ĝi, rigardata kiel loĝloko de la homoj: ĉirkaŭveturi la mondon; migri tra la mondo; mi volas iri en la malproksiman mondon ^Z; vojaĝi en la vasta mondo; loĝi en la fino de la mondo ^Z; esti civitano de la mondo; la Malnova Mondo (Eŭropo, Azio k Afriko), la Nova Mondo (Ameriko); la Romia, la slava, la anglo-saksa mondo; (f) la mondo estas teatro; (analoge) la Marsa mondo; la mondo de Venuso.

6 La tutaĵo de la homoj: virino scias, tuta mondo scias ^Z; ŝiru vin en du partojn, la mondo trian postulos ^Z; troviĝas bonaj homoj en la mondo ^Z; mi opinias, ke la mondo estas freneza ^Z; ĉu estas eble, ke la tuta mondo eniru en la gimnazion? ^Z; fari bruon en la mondo; en la lingvo E. ni vidas la estontan lingvon de la tuta mondo ^Z; fari ion antaŭ la tuta mondo.

7 La homaj aferoj, okupiĝoj, sociostato: la mondo ne estas tiel malbona, oni nur devas ĝin kompreni ^Z; mono mondon regas ^Z; lasi la mondon iri kiel ĝi iras; preni la mondon, kia ĝi estas; ekkoni la mondon; li puŝis min en la mondon ^Z; kio en la mondo estas virino? ^Z; retiriĝi for de la mondo; sed tio estus la renversita mondo!.

8 Pli-malpli eleganta, rafinita parto de la socio: la kutimoj de la alta mondo; kion do diros la mondo?; se li ne (delogos knabinojn), li estos nomata en la mondo malsaĝulo k mallertulo ^Z; la granda, la bela mondo; la unuan fojon veni en la mondon; la malalta mondo de la kamparo ^B. ☞ mondumo.

9 Ĉio, kio koncernas aŭ apartenas al difinita sfero de aktiveco: la mondo de la sporto, de la muziko; la literatura, pentrista, gazetara mondo; la mondo de la negoco, de la aferoj; la lingvo latina estas komprenata de la tuta instruita mondo ^Z.

10 Θ Tuto de la interesoj k agadoj de la homoj, kiuj ne koncernas la religion: ĉio, kio estas en la mondo, la dezirego de la karno […] k la fiereco de la vivo ^N; esti en la mondo, sed ne de la mondo; mia regno ne estas el ĉi tiu mondo ^N; rezigni la mondon; fari sian saviĝon en la mondo.

11 Emfaza maniero reliefigi superlativon: ŝi estas la plej bela en la mondo ^Z; la plej bona homo en la mondo; neniu en la tuta mondo ^Z; tion mi farus por nenio en la mondo.