PIV 2026 · Artikolo 10543
★mondo
Derivaĵoj en la artikolo 20
★ mondo
1 la universo: oni multe disputis, ĉu la mondo estas eterna aŭ kreita la kreo, la finiĝo de la mondo la plej bona el la eblaj mondoj la fizika mondo la komencaj polveroj de la mondo MT sed en la mondo ekzistas ja Dio Z
2 vasta tutaĵo konceptata kiel havanta sian apartan ordon: la ekstera mondo ĉiuj fenomenoj la platona mondo de la ideoj la mondo de la sonĝoj, de la nekonscio la juda kvartalo prezentis etan mondon en si mem (figurasence) ŝi estas por mi tuta mondo mirigan mondon da tonoj li elsorĉis el sia instrumento Z
3 la tutaĵo de la suno, planedoj kaj kometoj: la sistemo de la mondo la mondo de Ptolemeo ĉu estas aliaj mondoj krom la nia? vojaĝantoj el alia mondo
4 la terglobo rigardata kiel ekzistejo de la homoj: veni en la mondon naskiĝi Z vidi la lumon de la mondo vivi forlasi ĉi tiun mondon morti elpeli iun el la mondo de la vivuloj Z li diris adiaŭ al la mondo surtera Z transiri en alian pli bonan mondon morti de la alia mondo neniu revenis
5 la tero (aŭ parto de ĝi) rigardata kiel loĝloko de la homoj: ĉirkaŭveturi la mondon migri tra la mondo mi volas iri en la malproksiman mondon Z vojaĝi en la vasta mondo loĝi en la fino de la mondo Z esti civitano de la mondo la roma mondo la slava mondo la anglo-saksa mondo (figurasence) la mondo estas teatro
(analoge) la marsa mondo la mondo de Venuso
➞ Malnova Mondo, Nova Mondo.6 la tutaĵo de la homoj: virino scias, tuta mondo scias Z ŝiru vin en du partojn, la mondo trian postulos Z troviĝas bonaj homoj en la mondo Z mi opinias, ke la mondo estas freneza Z ĉu estas eble, ke la tuta mondo eniru en la gimnazion? Z fari bruon en la mondo en la lingvo «Esperanto» ni vidas la estontan lingvon de la tuta mondo FE fari ion antaŭ la tuta mondo
7 homaj aferoj kaj okupiĝoj, kaj la stato de la socio: la mondo tamen ne estas tiel malbona, oni nur devas ĝin kompreni Z mono mondon regas Z lasi la mondon iri kiel ĝi iras preni la mondon, kia ĝi estas ekkoni la mondon li puŝis min en la mondon Z kio en la mondo estas virino? Z retiriĝi for de la mondo sed tio estus la renversita mondo!
8 eleganta rafinita parto de la socio: la kutimoj de la alta mondo kion do diros la mondo? li estos nomata en la mondo malsaĝulo kaj mallertulo Z la granda bela mondo la bela mondo la unuan fojon veni en la mondon inverse la malalta mondo de la kamparo B ➞ mondumo.
9 ĉio, kio koncernas aŭ apartenas al difinita sfero de aktiveco: la mondo de la sporto la mondo de la muziko la literatura mondo pentrista mondo gazetara mondo la mondo de la negoco la mondo de la aferoj la lingvo latina estas komprenata de la tuta instruita mondo Z
10 RELI tuto de la interesoj kaj agadoj de la homoj, kiuj ne koncernas la religion: ĉio, kio estas en la mondo, la dezirego de la karno kaj la fiereco de vivo NT esti en la mondo, sed ne de la mondo mia regno ne estas el ĉi tiu mondo NT rezigni la mondon fari sian saviĝon en la mondo
11 emfaza maniero reliefigi superlativon: ŝi estas la plej bela en la tuta mondo! Z la plej bona homo en la mondo neniu en la tuta mondo Z tion mi farus por nenio en la mondo
monda rilata al la mondo precipe en sencoj mondo 6–mondo 10: monda katastrofo monda epidemio la mondaj zorgoj
mondaĵo surtera riĉaĵo aŭ vantaĵo.
monduma rilata al la mondumo: mondumaj flataĵoj Sin. altmonda, grandmonda.
mondumo la altranga bonedukita mondo: la tuta mondumo ĉeestis lian edziĝon ➞ mondo 8.
mondumano, mondumanino ano de la mondumo: ŝi estas vera mondumanino
alimondano eksterterano: neŭtralan lingvon por komunikiĝi kun alimondanoj ni jam havas RPi
altamonda monduma: kiel eleganta kaj altmonda ŝi estis! Z
duonmondumo kategorio de libermoraj virinoj, kiuj imitis la elegantan vivon de la altaj tavoloj de la socio.
grandmonda monduma: homo klera, grandmonda Z grandmonda sinjorino, kiu sur velura sofo de salono sprite konversacias Z grandmonde konata Z
Nova Mondo GEOG Ameriko.
pramondo primitiva mondo.
transmonda apartenanta al transmondo: transmonda mesaĝo tiu malĝojo ŝanĝadis sin en ian transmondan, trankvilan sinkonfidon al la Dia volo LiZ
transmondo postmorta mondo: Hector Hodler en la transmondo estas aparte fiera pri UEA RE! eĉ en la transmondo, ne ĉesos mi en ĉi laboro kanta FDi
tutmonda
1 koncernanta la tutan mondon: tio montrus la tutmondan disvastiĝon de nia afero Z Sennacieca Asocio Tutmonda ➞ universala.
tutmondeco eco de io tutmonda: la tutmondeco de la lingvo Z
tutmondiĝi iĝi tutmonda.
tutmondiĝo, tutmondiĝado ago tutmondiĝ(ad)i: ĉia ŝanĝado neebligus la plej gravan celon de nia lingvo — la tutmondiĝadon Z