PIV Reta Vortaro

PIV · 9339

liber/a

1 (iu) Povanta iri laŭ sia plaĉo, ne haltigite de baroj: libera kiel birdo aera ; lasi la hundon libera en la korto; vi povas forlasi min, vi estas libera; post dutaga arestado, li fariĝis denove libera; ligu lin k estu liberaj! ; la rajto libere promeni en la parko.

2 (iu) Povanta agi laŭ sia volo, ne malhelpate de socia, morala regulo: vi estas libera akcepti aŭ rifuzi; vi estas nun tute libera fari al vi justecon ; vi fariĝas tro libera (petolema); infanoj eldiras libere, kion ili havas en la koro ; plenumu mian peton libere, kiel diktas via koro ; vivu mizere, sed vivu libere ; favorato, kiu volis nur havi la privilegion libere paroli kun ŝi ; libere diskuti pri la seksaj aferoj. arbitra, spontanea.

3 Politike sendependa: libera mi naskiĝis, kiel viro ; libera civitano de libera respubliko; Baĥaraĥ […] scipovis konservi sufiĉe liberan komunuman aranĝon ; la libera imperia urbo Frankfurto ; UN organizis liberajn elektojn en Orienta Timoro, en Kosovo. aŭtonoma, aŭtarkio.

4 Kapabla memstare pensi: la homo sentas sin libera; Lanti estis unu el tiuj liberaj spiritoj, kiujn timigas nenia revolucia ideo; havi liberan elekton inter […] ; la libera volo.

5 (io) Kapabla moviĝi sen baro, sen ĝeno: liberaj haroj; la libera moviĝado de ŝia talio; kapabli liberan elparoladon de la lingvo; doni liberan kuron al mono ; libera rado de biciklo (rivoluanta per inercio; idli); libera energio; liberaj atomoj; la sonoriloj pendas inter du traboj ekstere k libere ; li certiĝis, ke la ponardo libere ludas en la ingo; () tiam ni ekspiros tute libere ; lasi libere flui la kritikojn. facila.

6 Ne kuniĝinta: liberaj karpeloj, stamenoj, sepaloj, petaloj.

7 (iu, io) Disponebla, neokupita: mi venis al li, k mi trovis lin libera ; ŝia mano estas ankoraŭ libera (ŝi ne edziniĝis); havi la koron libera (ne ami); ĉu la seĝo estas libera?; ĉu vi havas ankoraŭ liberan ĉambron?; lasu liberan interspacon inter unu grego k alia ; la vespero restas libera por la vizito de la urbo; mi havas nenian liberan tempon; s-ro R. en liberaj minutoj eldonas […] cirkulerojn ; () estu virino tute, donu vin libere (senrezerve) al la instinkto ; lia kor’ libere sin fordonis al la ĝojo . vaka.

8 ( spaco aŭ tempo) Ne prezentanta barojn, malhelpojn: ili rajdis eksteren al la libera stepo ; sur la libera maro naĝis ŝipeto ; sub la libera ĉielo ; flugi en la libera aero; ni elatendis la tempon, kiam la vojoj fariĝis liberaj ; sola vojo libera al la fundo rivera ; vojo libera (inter du signaliloj); () ĉiun libron en la lingvo internacia libere povas kun vortaro en la mano legi ĉiu .

9 (io) Ne submetita al specialaj leĝoj, difinitaj kondiĉoj: libera aliro al (publika) ĝardeno ; libera eniro (ebleco eniri, sen devo pagi aŭ aĉeti); libera importado, komerco (sen dogano k limigoj); libera trafiko; certigi la liberan plenumadon de la diversaj kultoj; lando, en kiu la gazetaro estas libera; E. estas libera apartenaĵo de la tuta mondo ; libera amo (ne sankciita de ekleziaj aŭ ŝtataj instancoj); liberaj versoj (ne sekvantaj la kutimajn metrikajn regulojn); libera traduko (ne laŭvorta); ĉiu povas libere, petante nenies permeson k nenion al iu pagante, eldoni en aŭ pri E. ; ne facile tradukeblajn frazojn tute elĵeti aŭ traduki ilin libere .

10 (iu, io) Senigita je, ŝirmita kontraŭ: nia trupo estas sufiĉe libera de tiaj mankoj ; mi estas libera de mia peko ; esti libera de maltrankvileco , de zorgoj , de ĉia pasio; libera de ŝuldoj, de promeso; la E-a gramatiko estas libera de esceptoj; spirito libera je antaŭjuĝoj; varo libera je doganpagoj; la solvaĵo estas libera je kuprojonoj; bone pripensu tion libere de ĉia fremda influo.

libero. Stato, en kiu oni estas libera, plej : pli bona pano sen butero, ol kuko sen libero ; fratoj, al sun’, al libero! (revolucia kanto).

libereco

1 Stato de homo, kiu ne apartenas al mastro: doni la liberecon al sklavo.

2 Stato de civitano, kiu ne dependas de arbitra regado: mi vin salutas, lando de libereco! (Usono); la libereco elkovas kolosojn ; morto aŭ libereco! ; batali por la libereco ; la persona libereco (certiganta, ke la civitanoj povas esti malliberigitaj nur en la okazoj difinitaj de la leĝo); politika libereco (certiganta al la civitanoj partoprenon en la regado); libereco de la kredo, de la gazetaro (forigo de ĉia cenzuro), de kunveno, de instruado, de komerco. rajto.

3 Stato de lando, kiu ne estas submetita al fremda ŝtato: Pollando jam plurfoje perdis sian liberecon; la grandaj konkerantoj facile piedpremas la liberecon eĉ de siaj aliancanoj; la libereco de la maroj (garantianta al la ŝipoj de ĉiuj regnoj la rajton navigi sur ĉiuj maroj).

4 Stato, en kiu la agoj de homo ne limiĝas de baroj: post la malliberejo venis nun libereco ; provi reakiri sian liberecon ; forpreni ies liberecon ; doni la liberecon al (kondamnito) ; ĉu ni ne batalas pro kapo k libereco? ; libereco de la penso (se oni agnoskas nenian alian aŭtoritaton, ol de la prudento); li ne ĝuas eĉ unu horon da libereco (pro troa okupiteco); li neniam edziĝis, por gardi sian liberecon; vi povas paroli kun plena libereco; mi longe ŝanceliĝis, antaŭ ol mi fordonis mian personan liberecon k subskribis la kontrakton (de Hachette).

5 Rajto, kiun oni donas al si mem, aŭ kiu estas donata: mi rezervas al mi plenan liberecon repreni la eldonadon ; lasi al iu la liberecon montri siajn sentojn ; mi donos al vi la liberecon fari ĉion, kion […] ; preni al mi la dolĉan liberecon vidi la belan societon ; ne tro donu liberecon al viaj pugnoj .

liberecano. Adepto de maksimuma libereco individua. anarkiisto.

liberigi. Fari iun, ion libera:

1 fizike: liberigu lin de l’ katenoj ; li retenis ŝin per la brako, sed ŝi liberigis sin ; liberigu nin Dio de l’ sovaĝaj Normandoj! ; liberigu vin de ili (forsendu ilin); liberigi al iu la vojon; liberigi la vojon de ŝtonoj ; liberigi la lingvon de senutila balasto; liberiga rapido;

2 jure, socie: mi dezirus liberigi min de edzino, kiu min malhonoras ; liberigita je siaj ŝuldoj; la milita estraro liberigis min de veturado al la milito ; atesto, kiu liberigas de depago; liberigi la sorton de la virinoj; (oficiala) letero pri liberigo . emancipi;

3 politike: liberigi sklavon, servutulon; liberigi iun el sklaveco ; la liberiginto de Svisujo ; sin liberigi de fremda jugo; milito de liberigado; Palestina liberig-Organizaĵo ;

4 spirite, morale: la mensogo neniam liberigas nian bruston ; liberigu min de zorgoj! ; liberigu vin de viaj pekoj per justeco ; liberigi iun de liaj suferoj , de lia promeso, de mensoga akuzo; liberigita de ĉia respondeco ; ellerninte unu sufikson, ni jam estas liberigitaj de la lernado de granda serio da vortoj ; por ke mi estu liberigita de senfina skribado de leteroj al ĉiu amiko aparte ; antaŭparolo liberigas de postparolo . malŝarĝi, evitigi.

liberiĝi. Iĝi libera: liberiĝi de teda gasto ; Anneto liberiĝis de li por ĉiam ; ĉi tiu aventuro servu al mi liberiĝi de ŝi ; vi tiam liberiĝos de l’ malbeno ; li ne promesas nur por embarase momente liberiĝi de l’ petanto ; doni al iu la liberiĝon ; kanto pri la liberiĝo de la homaj animoj en Kristo ; gaso liberiĝas ĉe la reakcio.

liberulo

1 Homo, kiu ne estas sklavo aŭ servutulo.

2 Homo socie libera: liberulo iras, kien li deziras .

antaŭliberigi. Malŝarĝi je peza devo, neceso: Li malsupreniris al la malfeliĉa virino, por antaŭliberigi ŝin de la malfacila iro por la almozo .

deliberiĝi. Deiĝi, liberiĝante: li alpremis siajn lipojn al la floro, folieto (petalo) deliberiĝis k falis ; ne deliberiĝos la zono de ĝia lumbo .

disliberigi. Disigi, liberigante: la pastro disliberigos la harojn sur la kapo de la virino ; la filinoj de la diablo kun disliberigitaj haroj .

disliberiĝi. Disiĝi, liberiĝante: mi ŝutis floraĵojn sur la harojn, kiuj disliberiĝis .

elliberigi. Eligi, liberigante: la reĝidino estis elliberigita el la kupra kastelo ; la arbo sentis, ke ĝiaj radikoj elliberiĝas el la tero .

forliberigi. Lasi foriri libera aŭ libere: Josuo benis ilin k forliberigis ilin ; David forliberigis Abneron, k li iris en paco ; mi ne forliberigos vin, antaŭ ol vi min benos ; la juna knabino forliberigis la veturiliston .

forliberiĝi. Foriri libera: () en tiu momento, kiam ŝiaj pensoj forliberiĝis de ŝia tuta vivo .

mallibera. Ne kapabla iri aŭ agi laŭ sia volo: ne insultu mizeran, ne moku malliberan .

mallibereco. Stato de tiu, kiu ne kapablas agi laŭ sia volo: li finis sian tempon de mallibereco.

malliberejo. Konstruaĵo, aŭ parto de konstruaĵo, kie estas enŝlositaj arestitoj aŭ kondamnitoj: oni ĵetis min en malliberejon ; li estis metita en la malliberejon de lia hereda kastelo ; severa malliberejo . arestejo, kaptitejo, karcero, prizono.

malliberigi

1 Meti en malliberejon.

2 () Limigi ies agpovon: en tiaj okazoj, kie kelka libereco alportas al ni nenian malutilon, kial ni devus senbezone nin malliberigi? .

malliberulo. Tiu, kiu, laŭ verdikto, pro venkiteco restas en malliberejo: la malliberulo, kiun la tintanta fera ringo vekas el la sonĝoj de la libereco ; ŝi distranĉis la ligilojn de la malliberulo .

politika malliberulo, proopinia malliberulo. Tiu, kiu estas enprizonigita pro siaj politikaj opinioj, religia kredo .

trolibereco. Libereco tia, ke ĝi ofendas la regantajn morojn.

devlibera . Liberiĝinta je sia devo. kvita.

laborlibereco. Rajto de salajrulo ne partopreni en striko.

pekliberigi. Liberigi je la pekoj: pekliberigos ilin la pastro k estos pardonite al ili ; kiam li finos la pekliberigadon de la sanktejo . absolvi.

penslibereco. Rajto de civitano libere pensi pri politikaj aŭ religiaj aferoj.

preslibereco. Rajto donita al ĉiu presi k publikigi siajn opiniojn, sen antaŭa permeso de la registaro.