★kap/o

1 Parto de la korpo de la triblastaj animaloj, supra ĉe la dupieduloj, antaŭa ĉe la aliaj, enhavanta la buŝon, cerbon k la organojn de pluraj sensoj: kapo de homo, de ĉevalo ^Z, de drako ^Z, (analoge) de pupo ^Z; levi, mallevi, turni, balanci, skui, moveti, ŝanceli, klini la kapon ^Z; dehaki la kapon al iu ^Z; sin ĵeti en la akvon, la kapon antaŭen ^Z; pendigi tiun kanajlon la kapon malsupren ^Z; ni dormadis kapon ĉe kapo ^Z; antaŭo, malantaŭo de la kapo; senti doloron en la kapo; kiu kapon posedas, kombilon jam trovos ^Z (se oni posedas la gravaĵon, oni trovas facile akcesoraĵon); kapo majesta, sed cerbo modesta ^Z; la virino rigardis lin de la kapo ĝis la piedoj ^Z; li estis en armaĵo de l’ kapo ĝis piedoj ^Z; (f) krei la tutan lingvon de l’ kapo ĝis la piedoj ^Z. ☞ facio, muzelo, vizaĝo.

2 Tiu sama korpa parto, rigardata kiel sidejo de inteligento k saĝo: havi bonan ^Z, klaran ^Z kapon; obstina kapo ^Z; kapo estas por tio, ke ĝi zorgu pri ĉio ^Z; kalkuli en la kapo ^Z; streĉado de la kapo ^Z; mi havas aliajn aferojn en la kapo ^Z; saĝa kapo duonvorton komprenas ^Z; pro kapo malsaĝa suferas la kruroj ^Z (se oni havas malbonan memoron, oni devas kuri pli ol unufoje); rompi al si la kapon ^Z (cerbumi); ne rompante al mi la kapon, pro kia kaŭzo la lingvoj ne havas […] ^Z; multe en kapo, sed nenio en poŝo ^Z; al neniu venis en la kapon enmet i […] ^Z (neniu ekpensis pri tio); enskribi, enmeti, bone noti, bone ŝlosi ion en la kapo ^Z; frenezan ideon enpreni al si en la kapon ^Z; enbati ion en sian kapon ^Z (zorgi por bone memori ion), en ies kapon ^Z; ordigi al iu la kapon ^Z (malmilde riproĉegi. ➞ lavo, prediko, sapumi, tani); li ne havas kapon de ministro ^Z (li ne estas tre lerta. ➞ pulvo); perdi la kapon ^B; havi iom da vaporo en la kapo ^Z (esti ebrieta); turni la kapon de la virinoj ^B (enamigi ilin al si); lia sango estos sur lia kapo ^X (li respondos pri lia morto); mi metos ilian konduton sur ilian kapon ^Z (mi respondigos ilin pri ilia konduto). ☞ cerbo, konscio, penso, prudento, rezono.

3 Tiu sama parto, rigardata kiel simbolo de la tuta homo: li estas instruita kapo ^Z; diru al mi, ĉu li ne estas kredeble luma, politika kapo? ^Z; la gloro de tiu ĉi universala kapo flugados ^Z; amata objekto de studado de la flamaj kapoj ^Z.

4 Tiu parto, rigardata kiel signo de individuo; persono, unuo: kiom da kapoj, tiom da opinioj ^Z; kiam vi kalkulos la kapojn de la Izraelidoj ^X; prenu po unu omero por ĉiu kapo ^X; tagmanĝo po dek frankoj por kapo; prikalkulu la komunumon laŭkape ^X.

5 (f) Estro, ĉefo: la viroj estas kapoj de domoj ^Z; ĉar la kapo de Sirio estas Damasko ^X; edzo estas kapo de edzino, kiel ankaŭ Kristo estas kapo de la eklezio ^N.

6 Pli-malpli densa, globa aŭ preskaŭ globa parto de vegetaĵo, i.a. de ŝoso: kapo (dense volviĝintaj folioj) de brasiko, laktuko; kapo (floro) de papavo; artiŝokkapo.

7 🍁 Preskaŭ globa aŭ globa infloresko, kiu ne havas involukron k kies floroj estas aŭ senpedunklaj aŭ mallonge pedunklaj: kapo de trifolio. ☞ kapitulo, glomerulo.

8 Supra, plej alta parto de objekto: la metala kapo de la bastono ^Z; kapo de pinglo ^B, de najlo, de akso; kvadrata, sesflanka, mergita, martelita kapo de bolto, de ŝraŭbo; kapo de kolono ^X (kapitelo); kapo de martelo, de hakilo, de masto; kapo de kuplostango; serĉa kapo de raketo; freŝe k verde la arbo etendis sian potencan kapon ^Z.

9 Plej antaŭa parto de io: kapo de ŝipo ^Z (pruo); kapo de kometo; kapo de listo, de gazeta kolumno; kuŝi ĉe la kapo de la protokolo; li marŝis ĉe la kapo de la irantaro; kapstacio. ☞ fronto, kabo, kapuso.

10 ⏚ Parto de diskaparato aŭ magnetofono, kiu skribas aŭ legas informojn sur la disko aŭ bendo: magnetkapo, legokapo, skribokapo.