PIV 2026 · Artikolo 10012
materio
Derivaĵoj en la artikolo 10
materio
1 FIZI baza struktura konsistigaĵo de la universo, ordinare kun maso kaj volumeno kontraste al energio: oni povas disrompi atomon kaj ŝanĝi materion je energio JKs en nuntempaj nukleaj elektrocentraloj oni metas fisieblan materion BSo la kvantumaj ecoj de materio MD la ekspansio de la universo ne estas moviĝo de materio en spaco, sed etendiĝo de la spaco mem MD ➞ atomo, elektro 1, substanco.
2 parto el materio 1, kiu prezentas apartajn ecojn al nia analizo: gasa materio likva materio solida materio la viva materio fragmento el osta materio kio estis la materio, kiun li havis en siaj testikoj Z la materio de tiuj strangaj objektoj estas aparte densa kaj peza la fisia inerta materio ➞ formo, materialo.
3 FILO nespirita eksterkonscia kaŭzo de perceptoj: ĉu mia alte fluganta spirito devas lasi alligi sin al la limaka irado de la materio? Z
materia rilata al la materio: la plej alta Forto, kiu estas la kaŭzo de la kaŭzoj en la mondo materia kaj morala Z la materia strukturo de molekulo ➞ fizika.
materieco eco de io materia: kredi je la materieco de la animo
materiiĝo
1 FIZI transformiĝo en materion: la materiiĝo de fotono
2 RELI alpreno de materia formo: materiiĝo de fantomo materiiĝo de anĝelo
materiismo FILO doktrino, laŭ kiu la materio estas la sola principo kaj la sola realaĵo en la universo: la antikva materiismo de Epikuro kaj Lukrecio la meĥanikisma materiismo de Dideroto k.a. la historia materiismo de Markso, laŭ kiu nur la ekonomiaj faktoj regas la tuton de la socia, politika kaj psika vivo
materiisto adepto de materiismo.
antimaterio FIZI materio konsistanta el antipartikloj.
interstela materio ASTR materio disa inter la steloj, konsistanta el gaso (neŭtrala aŭ jonigita), polvo kaj kosmaj partikloj.
malluma materio ASTR (laŭ la praeksploda teorio) maso ne emisianta lumon, evidentigebla nur pro la gravito de astro, kaj konsistiganta la pli grandan parton de la maso de la universo: la donitaĵoj kolektitaj de la satelito Planck pruvis, ke la t.n. malluma materio en la universo estas je 20 % plia ol ĝis nun kredate RPi
nemateria ne estanta materio; ne entenanta materion: la plimulto opinias la animon nemateria
nemateriiĝo FIZI neniiĝo de materiaj partikloj kun iliaj antipartikloj kaj responda estiĝo de energiaj kvantumoj, laŭ la ejnŝtejna formulo E = mc2.