PIV Reta Vortaro

PIV 2020 · 13294

reĝ/o

1 Dumviva, plejofte hereda regnestro, kies titolo estas malpli altranga ol tiu de imperiestro: estis iam reĝo, oni nomis lin Knut ; la reĝo de Danujo; la Suno-reĝo (alnomo de Ludoviko la 14a de Francio); la Reĝo de la reĝoj (titolo de pluraj orientlandaj monarkoj); la festo de la Tri Reĝoj (Epifanio); la reĝo Ŝtipo (tipo de nenifara registo); de nehavanto eĉ reĝo nenion ricevos .

2 La plej grava, forta aŭ potenca ulo en sia speco: li fariĝis la reĝo de la festo ; la reĝo de la orgeno, la granda romantikisto, Weyse ; la reĝo de la alumetoj, de la ŝtalo, de l’ petrolo (ĉefa industriestro); reĝo de la friponoj ; () la reĝo de la birdoj (la aglo), de la bestoj (la leono).

3 Ĉefa ŝakfiguro, kiu devas esti ŝirmata kontraŭ mato: la nigra, la blanka reĝo.

4 Ludkarto, surhavanta bildon de reĝo k ranganta super damo.

Reĝoj Titolo de du libroj.

reĝa

1 Apartenanta al reĝo: la reĝa krono; la reĝaj palacoj ; dando el reĝa hundejo ; via reĝa moŝto .

2 Tia, ke ĝi povus taŭgi por reĝo: reĝa lukso; () reĝa tigro (de plej granda speco); reĝa akvo.

3 Rilata al reĝo 3: reĝa ĉevalo, turo (metitaj sur la flanko de la reĝo ĉe la komenco de la ludo).

4 Rilata al reĝo 4: reĝa kvaropo, serio.

reĝe. En reĝa maniero: li kondutis vere reĝe; en la ŝipo ĉio estis aranĝita reĝe ; li estos rekompencita reĝe .

reĝi ()

1 Esti reĝo: Aĥaŝveroŝ, kiu reĝis super 127 landoj ; Ludoviko la 14a reĝis 72 jarojn; en Britujo la reĝo reĝas, sed ne regas; () inter blinduloj reĝas la strabuloj ; super ni reĝas ia neŝanĝebla fatalo ; se nur ne reĝus la malsaĝa kredo, ke […] .

2 = regi 5: tie la akvoj reĝas ; reĝis plena mallaŭto .

reĝado. Stato k regado de reĝo: en la tria jaro de lia reĝado, li faris festenon ; sub la reĝado de….

reĝeco. Eco, titolo k rango de reĝo: privilegioj rezervitaj al la reĝeco.

reĝejo = reĝolando: () mia loĝejo – mia reĝejo .

reĝido, reĝidino. Ido de reĝo: la filoj, nepoj k pranepoj de reĝo estas reĝidoj ; Hamleto, reĝido de Danujo ; virgulinon tre belan la reĝido karesis ; estis iam reĝido, kiu volis edziĝi kun reĝidino ; reĝidino sur pizo (Andersena fabelo).

reĝino

1 Virino, kiu reĝas: la reĝino de Anglio, de Nederlando.

2 Virino, kun kiu reĝo edziĝis en oficiala maniero: ilia patro, kiu estis reĝo super la tuta lando, edziĝis kun malbona reĝino ; () li elektis al si inter la knabinoj sian reĝinon .

3 Ino de socie vivantaj insektoj (abeloj, burdoj, formikoj, termitoj, vespoj), kapabla produkti k fekundigitajn k nefekundigitajn ovojn.

4 = damo 4 k 5.

reĝinedzo. Edzo de reĝanta virino, ne partoprenanta en ŝia reĝado.

reĝlando, reĝolando. Lando regata de reĝo: mi salutas la saksan reĝlandon .

eksreĝiĝi. Abdiki.

interreĝado. Tempospaco inter du reĝadoj.

vicreĝo. Registo, havanta la reĝan povon en granda kolonio, provinco : la vicreĝo de Hindujo. regento.

birdreĝo. de troglodito 2 (T. troglodytes).

herbejreĝino. Ulmario.