PIV 2026 · Artikolo 15487

★tempo

Litero T★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 63
  1. tempa
  2. tempi
  3. tempet/o
  4. tempum/i
  5. tempum/il/o
  6. altempig/i
  7. alitempe
  8. antaŭtempa
  9. antaŭtempe
  10. as-tempo
  11. civil/a tempo
  12. ĉiutempe
  13. detempe de
  14. du/on/iĝtempo
  15. dumtempa
  16. fortempiĝ/i
  17. ĝust/atempa
  18. ĝust/atempe
  19. intertempe
  20. intertempo
  21. is-tempo
  22. jartempo
  23. kelkatempa
  24. labortempo
  25. last/atempe
  26. lern/otempo
  27. libertempo
  28. lim1tempo
  29. liverotempo
  30. lok/a tempo
  31. longtempe
  32. long/atempe
  33. mez/a sun/a tempo
  34. mond/a tempo
  35. nuntempa
  36. nuntempe
  37. nuntempo
  38. os-tempo
  39. portempa
  40. posttempa
  41. pratempo
  42. provotempo
  43. real1tempa
  44. retro/rigard/a tempo
  45. samtempa
  46. samtempec/o
  47. samtempig/i
  48. samtempul/o
  49. semotempo
  50. sentempa
  51. serv/otempo
  52. si/atempa
  53. sider/a tempo
  54. somer/a tempo
  55. sontempum/il/o
  56. spacotempo
  57. sun/a tempo
  58. ver/a sun/a tempo
  59. tiutempa
  60. universal/a tempo
  61. Universal/a Tempo Kun/ord/ig/it/a
  62. unu/atempa
  63. verb/otempo
★ tempo
1 FILO unu el la du necesaj universalaj kategorioj de la homa menso, en kiu ĝi ordigas la sinsekvajn fenomenojn, kaj kiu estas konceptata kiel senfine granda kaj senfine dividebla. ➞ daŭro, spaco.
2 SCIE norma sistemo de referencoj, laŭ kiu oni esprimas la antaŭecan, postecan aŭ dumecan rilaton de du fenomenoj: sidera tempo suna tempo civila tempo loka tempo universala tempo kalkulante la tempon per egalaj kaj etaj partumoj B la tempo de unu fermita sistemo varias kun ĝia rapideco ➞ tago, horzono.
3 KOMU tuto de la daŭro, rigardata kiel senĉese fluanta de ia komenca ĝis ia fina punkto: tempo kaj eterneco — alforĝitaj al si reciproke en la daŭro de unu momento! de la memmortigo Z konsolon tempo donas al la koro Z tempo toleras, sed vero aperas Z verŝajne vi estas sola, se la tempo ŝajnas al vi tiel longa? B tempo estas mono Z
4 pli aŭ malpli difinita peco de la pasanta daŭro; mezurita fragmento de la imagata senfina linio, laŭlonge de kiu viciĝas la okazaĵoj: la nuna tempo la pasinta tempo la estonta tempo kiom da tempo vi restos en la urbo? B la pastro, kiu mortis antaŭ nelonga tempo FE peco da tempo Z BIOL PSIK tempo de reago KEMI tempo de reakcio ➞ jaro, monato, tago, horo, minuto 1, sekundo ① 1.
5 pli aŭ malpli difinita parto de la daŭro, rilate al la ideo de apartaj okazaĵoj aŭ cirkonstancoj: en la tempo de la franca revolucio B en la bona malnova tempo Z ĉirkaŭ la rikolta tempo Z malnova historio, kiun mi aŭdis el la tempo de mia prapraavino Z en tempo de malvarmo MT venos tempo malfacila, kia ne ekzistis de tiu tempo, kiam aperis homoj, ĝis la nuna tempo MT oni povas en la unua tempo tute ne uzi la artikolon FE tiam estis la tempo, kiam la cikonioj formigras Z ŝi komprenis ja la lingvon de la birdoj depost tiu tempo, kiam ŝi flugis Z en ĉiu tempo amiko amas MT de tempo al tempo la flamo ekflagradis Z
kun emfaza pluralo la de longe pasintaj tempoj ĉiam havas grandan ĉarmon por tiuj, al kiuj la novaj tempoj alportis nenion krom larmoj kaj doloro Z la pli maljunaj plendas pri la malboniĝo de la tempoj Z vinmakuloj el la tempoj de ŝia avo Z la prahistoriaj tempoj geologiaj tempoj
➞ aĝo, epoko, periodo, sezono, geokronologio.
6 momento aŭ difinita peco de la daŭro, destinita aŭ aparte konvena por ia ago, plenumo, afero k.s.: kiel bona estas vorto en la ĝusta tempo! MT jam estas tempo iri domen FE estas tempo por ĉio estas tempo por plori, kaj tempo por ridi MT estas jam tempo, ke ni ekiru nun venis la tempo, kiam devis komenciĝi la vespermanĝo Z pli aŭ malpli frue venos la tempo, kiam Z nun ne estas ankoraŭ la tempo por tio ĉi Z la tempo de la venĝo MT via tempo de puno ankaŭ iam venos! Z ➞ oportuna.
7 disponebla parto de la daŭro, difinebla al ia okupo k.s.: tio akaparas tutan mian tempon donu al mi iom pli da tempo Anjo ne havis ankoraŭ sufiĉe da tempo por apogi al ĝi sian ombrelon B regajni la kontraŭvole perditan tempon Z nu, vi ne ŝparis vian tempon! la longega letero okupis de mi tro multe da tempo Z vi ankoraŭ havas la tempon kuri ĝis la butiko mi ne havas tempon hodiaŭ B el sia tempo du partojn li faris, el kiuj li pasigis la unuan dormante kaj la duan nenion farante
8 KOMU tenso.
9 MUZI = (prefere) pulso 2: muzikaĵo je du tempoj je tri tempoj
10 MUZI = (prefere) ritmo 3: tempo de marŝo tempo de menueto ➞ kadenco, ritmo, takto.
tempa
1 rilata al la tempo: la tempaj maŝinoj la tempa mezurado tempa korekto en astronomia observo ➞ kronologia.
2 daŭranta nur parton de la tempo: tio ĉi estas nur eraro tempa, kiu pli aŭ malpli frue malaperos Z tempa oficado tempa anstataŭado tempaj posedaĵoj ➞ provizora.
tempi ntr esti tempo por fari ion: tempas diri al vi ion G tempas dormi! jam la naŭa horo! OE jam tempas. Adiaŭ SPo
tempeto mallonga tempo: kiam Selma estis rigardinta lin dum tempeto, ŝia frosta mieno iom degelis SEn
tempumi
1 ntr pasigi tempon (ie): ĉiuj kongresanoj gaje tempumis en tipa Viena vingastejo OE
2 tr elekti precizan momenton por fari ion: li malbone tempumis sian krion IEr
3 tr precize mezuri la daŭron de ago aŭ proceso: mi tempumis la distancojn inter ĉiuj stacioj SDa
tempumilo TEKN aparato por tempumi 3. ➞ prokrastilo, sontempumilo.
altempigi
1 igi horloĝon montri la ĝustan tempon.
2 igi agon okazi je la ĝusta aŭ interkonsentita tempo: altempigi sian aperon sur la scenejo altempigi sian respondon, ke ĝi alvenu antaŭ la kunveno
alitempe en iu alia tempo.
antaŭtempa tia, ke ĝi okazas antaŭ la ĝusta aŭ kutima tempo: antaŭtempa akuŝo B la sciigo pri lia edziĝo estas antaŭtempa
antaŭtempe pli frue ol la normala tempo: antaŭtempe morti
as-tempo LING prezenco.
civila tempo meza suna tempo plus 12 horoj, tiel ke ĉiu tago komenciĝas je noktomezo.➞ universala tempo.
ĉiutempe en ĉiu tempo; ĉiam.
detempe de ekde: li estas batalisto detempe de siaj plej junaj jaroj MT
duoniĝtempo FIZI tempointervalo, dum kiu iu kvanto de radioaktiva substanco reduktiĝas al duono pro radioaktiva disiĝo.
dumtempa daŭranta aŭ okazonta nur dum difinita tempo: dumtempa edziĝo dumtempe li estis mia disĉiplo ➞ provizora.
fortempiĝi eksvalidiĝi.
ĝustatempa okazanta en la ĝusta tempo: en ĉiu momento, kiam plibonigoj montriĝos efektive necesaj kaj ĝustatempaj Z vi devus nun amindumi mian mastrinon ĝi estos tre ĝustatempa Z ĝustatempa vorto estas granda forto Z ĝustatempa kiel fromaĝo sur makaronioj
ĝustatempe en la ĝusta tempo: la mendoj ne estas plenumataj ĝustatempe Z via letero venis tre ĝustatempe Z
intertempe inter du menciitaj momentoj: revenu morgaŭ kaj intertempe mi estos konsiliĝinta kun mia kompaniulo
intertempo tempo inter du okazaĵoj: la intertempon inter du militoj oni nomas paco
is-tempo LING preterito.
jartempo iu difinita parto de la jaro: ĝuste en ĉi tiu jartempo ni festis nian edziĝon Z ĝi estas la plej bela jartempo en la montaj valoj B ➞ sezono.
kelkatempa daŭranta aŭ okazanta dum kelka tempo: kelktempa ĉeso ne estas forgeso Z poste mi babilis kelktempe kun Paŭlo CPi
labortempo tempo, dum kiu oni laboras: la Laboristaro devas bataladi por plimallongigi la labortempon ELa precipe dum nokta labortempo kiel maŝinisto oni devas kunporti iom da furaĝo por la cerbo SEn antaŭe mi okupiĝis precipe pri enhavo kaj devis uzi nur dekonon de mia labortempo por teknikaj aferoj SMa
lastatempe en la plej proksima pasinta tempo: lastatempe li ŝajnas tute melankolia
lernotempo tempo de lernado aŭ studado.
libertempo tempo, dum kiu oni ne estas devigata labori: permesi al mi ĉiujare 5 aŭ 6-semajnan libertempon, por rebonigi mian sanon Z mi ne scias, ĉu tiaj kursoj ekzistas nur dum libertempo aŭ ĉu ili funkcias dum la tuta jaro Z mi havos apartan ĉambron kaj du monatojn da libertempo Z ➞ ferio.
lim1tempo tiu tempo, kiu finiĝas per antaŭfiksita limo: estas donita limtempo de unu jaro Z vi devas fini la konstruaĵon en la difinita limtempo la limtempo de valideco de tiu bileto estas du monatoj ➞ tempolimo.
liverotempotempo necesa por liveri varon.
loka tempo civila tempo en iu loko.
longtempe, longatempe dum longa tempo: longtempe mi kutimas rigardadi la akvon starante meze de la ponto FSz tiu lia divido longtempe restis modelo ILa longtempe mi estis estrarano de FEL 2 RRo estis ankoraŭ longatempe senlumaj vintraj tagoj Z tio estis tiel longatempe antaŭe Z
meza suna tempo artefarita varianto de suna tempo, kvazaŭ la suno ĉiam moviĝus je precize sia meza rapido.➞ civila tempo.
nuntempa ekzistanta en la nuna tempo.
nuntempe en la nuna tempo. ➞ hodiaŭ 2.
nuntempo nuna tempo: al la lernantoj oni donu la plej simplan kaj plej bonan lingvon de la nuntempo MalR la urbo estas eterne renoviĝanta urbo, mirinda miksaĵo de pasinteco kaj nuntempo JHo Sin. estanteco.
os-tempo LING futuro 1.
portempa provizora aŭ nedaŭra: portempa hejmo Ko portempa posteno CPi portempa paneo PeS sekretaj portempaj amrilatoj OE
posttempa tia, ke ĝi okazas post la ĝusta aŭ kutima tempo.
pratempo komenca tempo de la homaro.
provotempo
1 tempo, en kiu oni ion provas.
3 JURO kondamno, laŭ kiu krimulo rajtas daŭrigi vivon en relativa libereco, sed sub difinitaj kondiĉoj, kies malobeo kaŭzos malliberigon: li estis kondamnita al tri-monata malliberigo kun provtempo, kiu nuliĝos, se li faros ion kriman aŭ uzos drogojn
real1tempa KOMP rilata al komputa sistemo, kiu reagas sufiĉe rapide al ŝanĝiĝantaj datumoj por influi la eksteran procezon, de kiu ili venas: realtempa simulado realtempa forumo en komputila reto ➞ interaga, tuja, tempopartiga, taskovica.
retrorigarda tempo ASTR tempo, kiam la lumo nun observata sur la tero estis emisiita.
samtempa
1 okazanta en la sama tempo aŭ momento: du samtempaj pafoj B Sin. simultana.
2 vivanta en la sama tempo: li estis samtempa kiel Mozarto
samtempeco stato de du personoj vivantaj en la sama tempo, aŭ de du procezoj aŭ fenomenoj okazantaj en la sama tempo: la samtempeco de Reformacio kaj Renesanco ➞ izokroneco.
samtempigi igi ion samtempa: ĉi tiu KD enhavas ankaŭ instrumentaĵojn samtempigitajn kun video-tekstoj Ko
samtempulo homo, kies vivo estas samtempa kun la vivo de iu alia: Voltero kaj liaj samtempuloj kredis je la homa progreso
semotempo AGRI tempo de la jaro, kiam oni semadas.
sentempa tia, ke ĝi ne konas tempon, aŭ ne apartenas al ĝi: sentempa estaĵo sentempa evento la sentempa kreaĵo de Zamenhof TWi oni promenis longe en la sentempa vespero FSz ➞ eterna.
servotempo tempo, dum kiu iu servas, precipe kiel soldato. ➞ militservi.
siatempa
1 en tiu tempo; en la tempo de la priparolata pasinta ago: la siatempa apero de «Hamleto» estis unu el la plej ĉefaj kaŭzoj, kial Z la Ministerio por Internaj Aferoj per siatempa cirkulero atentigis ULi la grandan miron, kun kiu mi rigardis siatempe tiujn heroojn Z mi volis siatempe eĉ proponi komunan regulon Z per poŝta karto mi siatempe respondis al vi je via letero Z mia artikolo presita siatempe en la plej gravaj esperantaj gazetoj Z ➞ tiutempa.
2 en la konvena aŭ ĝusta tempo: siatempe estas dirate al Izrael, kion faras Dio MT ĉio finfine venos siatempe
sidera tempo tempomezura sistemo bazita sur la ĉiela loko de la fiksitaj steloj.➞ sidera tago.
somera tempo parto de la jaro, en kiu oni aldonas horon al la horloĝoj por maksimumigi la taglumon vespere.
sontempumilo tempumilo funkcianta per sono, kaj uzata ekz. por regi kuirtempon.
spacotempoFILO kunfandiĝo de la konceptoj de spaco kaj tempo, rigardata kiel ia kontinuaĵo kvardimensia; bazo de la teorio de Ejnŝtejno.
suna tempo, vera suna tempo tempomezura sistemo bazita sur la ĉiela loko de la suno, kiel ĉe sunhorloĝo.➞ suna tago, meza suna tempo.
tiutempa rilata al tiu tempo; en tiu tempo: ĉiu nova esperantisto legas la verkojn de antaŭ dudek jaroj kun tia sama perfekta facileco, kiel esperantisto tiutempa Z la tiutempa lerneja lingvo estis la sveda MalR ĉio pesita estis tiutempe enskribita MT kanzono tiutempe furoranta en ĉiuj garnizonaj kafejoj RSc tiutempe Esperanto estis instruata en preskaŭ 600 lernejoj ILa ➞ siatempa.
Universala Tempo Kunordigita varianto de universala tempo, kun maloftaj supersekundoj, laŭ kiu la mondo reguligas siajn horloĝojn. mallongigoj: UTC, UTKSin. monda tempo.
unuatempa ekzistanta en la unuaj tempoj: la unuatempaj signetoj inter la partoj de l’ vortoj Z ni ĝin uzas nur kiel necesan unuatempan rimedon Z la unuatempaj malfaciloj
verbotempo LING tenso.