PIV 2026 · Artikolo 16159
★turni
Derivaĵoj en la artikolo 41
- turni si/n
- turna
- turno
- turnad/i
- turnad/o
- turnebl/a
- turniĝ/i
- turniĝ/o
- turniĝ/ad/i
- turnil/o
- turnit/a
- akv/oturniĝ/o
- akv/oturnul/o
- bolt/oturnil/o
- ĉirkaŭturni
- deturni
- deturni si/n
- deturniĝ/i
- disk/oturnil/o
- elturni si/n
- elturniĝ/i
- elturniĝ/o
- elturniĝ/em/a
- forturni
- forturniĝ/i
- front/oturno
- kap1oturna
- kap1oturno
- kap1oturniĝ/o
- paroloturno
- returne
- returni
- returnebl/a
- returniĝ/i
- sen/deturne
- senc/oturno
- sort/oturno
- ŝraŭboturnil/o
- transturni
- vent/oturno
- vojoturno
★ turni tr
1 rotacie movi objekton ĉirkaŭ ĝia propra akso: turni la radon de puto turni ŝlosilon en la seruro turni la kapon dekstren leporoj kaj kunikloj estis turnataj sur rostostango Z la besto falis teren kun la nuko morte turnita B en teatraĵo Oresto (turnita al la scenejo) Z
(analoge) la kamparano turnis kaj returnis la paĝojn de libro B turni krankon turni la teron per ŝpato li turnas la manon ĉirkaŭ la frunto Z KEMI turni la polarizan ebenon ➞ ĝiri ② 1
(figurasence) turni al iu la kapon doni impreson de vertiĝo se ni nur ne turnos al ni la kapon se ni restas serenaj aŭ sobraj Z li estis belulo, turnis la kapojn al la virinoj malsaĝigis ilin B ne turnu al ni plu la kapon Z
2 fari, ke objekto aŭ estaĵo ŝanĝu sian direkton per ia rotacia movo: li turnis la portreton de la praavo al la muro Z la vento turnis la ventoflagon suden turni posten la ĉevalon B li turnas al li sian dorson Z ŝi turnis la okulojn al la fenestro la jubilea kongreso, al kiu estas turnitaj la okuloj de la mondo Z
(figurasence) turni sian rigardon al io turni la atenton sur tiun malfacilaĵon Z mi substrekis nun la vorton «intencas», por turni Vian atenton, ke mi skribis «intencas», ne «promesas» Z turni kaj returni ideon en ĉiu direkto
3 (figurasence) meti en novan formon, kondiĉon aŭ staton: la edziĝo de la princo devis ja alporti al ŝi la morton kaj turni ŝin en ŝaŭmon sur la maro Z ĉi tiu mizera karno, kiun la tempo turnos en polvon ➞ transformi, metamorfozi.
turni sin
1 rotacie movi sian korpon: li sin turnis sur la kalkano Z ŝi turnis sin al Marta Z levinte la manojn, li turnis sin al la kvar partoj de la mondo B adiaŭ! Turnu vin al ni kaj donu elkoran vorton de disiĝo! Z
2 alpreni novan direkton: tie la karavano turnis sin al la sudo mi rigardis, ĉu la ventoflago sin turnas Z turnu vin kontraŭ viaj veraj malamikoj!
(figurasence) la fortuno povas forlasi nin, eĉ sin turni kontraŭ ni B kontraŭ mi mem sin turnis mia ruzo
3 direkti al iu sian penson aŭ kredon: infano, kiu rapide turnas sin de la doninto al la dono Z mi turnas min al vi kun peto Z por ĉiuj informoj turnu vin al la delegito kien ajn li sin turnos, li sukcesos MT kien vi vin turnos, ĉie malbone Z ne turnu vin al idoloj MT
(analoge) mia voĉo sin turnas al la homoj MT lia atento baldaŭ sin turnis al ni
turna rilata al turno: turna povo de molekuloj tio restos grava kaj turna momento en la historio de nia afero Z
turno movo de iu, kiu turnas ion: fari turnon de la ŝlosilo kiel per turno de la mano kun magia subiteco ĉio forpasis Z
turnadi daŭre aŭ ripete turni: ŝia tuta korpo estis kiel statuo, nur siajn okulojn ŝi povis turnadi tute ĉirkaŭen Z la reĝo sin turnadis kaj returnadis antaŭ la spegulo Z li sin kuŝigis kaj turnadis sin en diversajn flankojn, por trovi la plej bonan kuŝmanieron Z
turnado serio de turnoj: la turnado de la rado de muelilo
turnebla tia, ke oni povas ĝin turni: turnebla ponto facile turnebla boato
turniĝi
1 moviĝi ĉirkaŭ sia propra akso: la tero turniĝas ĉirkaŭ sia akso kaj rondiras ĉirkaŭ la suno la radoj rapide turniĝis pordo turniĝas sur sia hoko MT la turbo turniĝis Z la ŝipeto turniĝis tri aŭ kvar fojojn kaj pleniĝis de akvo Z (figurasence) mia kapo turniĝas Z ➞ kapturno
2 transformiĝi: demono Turniĝi ofte povas en anĝelon Z Aleksandro mortis kaj turniĝis en polvon Z lia amo tuj turniĝis en malamon
turniĝo movo de iu aŭ io turniĝanta: la pordoj malfermiĝadis kaj fermiĝadis laŭ la turniĝoj de la edzo Z li povosciis naĝi kaj fari ĉiaspecajn turniĝojn kaj moviĝojn en la akvo Z mi ne rimarkis la vaporfigurasence turniĝojn turniĝantajn vaporojn B ➞ turnomalsano.
turniĝadi
1 multfoje turniĝi: la neĝo turniĝadis Z nia tero turniĝadis en la maldensa aero Z la sablo batadis lian vizaĝon kaj turniĝadis ĉirkaŭ li Z junaj fraŭlinoj turniĝadis en gaja danco Z
2 turnadi sian korpon en tordaj movoj: turniĝadi kiel serpento Z li febre turniĝadis sur sia lito
turnilo TEKN ilo aŭ organo uzata por turni ion: turnilo de fiŝkano ➞ kranko.
turnita havanta ian direkton: li aliris al la pordego, kiu estis turnita orienten MT la tegmentoj estas pintaj kaj iliaj randoj estas turnitaj supren B
akvoturniĝo loko, kie akvo rapide turniĝas: la akvoturniĝo de Taĥo volis vin engluti Z
akvoturnulo plathelminto, kies haŭto portas ciliojn; ĝi libere vivas, plejparte en maro, kelkaj en sensala akvo aŭ malseka tero. membro de la klaso Turbellaria (akvoturnuloj) el la filumo Platyhelminthes Sin. turbelario. ➞ trematodo, cestodo.
boltoturnilo TEKN boltilo.
ĉirkaŭturni en trikado volvi lanan fadenon unu fojon ĉirkaŭ la trikilon por aldoni novan maŝon inter du sinsekvajn maŝojn en la sama vico.
deturni turni al alia flanko aŭ direkto: de ĉiuj viaj abomenindaĵoj deturnu vian vizaĝon MT vi deturnas de mi vian rigardon, Amalio? Z mi skribos al li, ke mi deturnas de li mian manon Z deturni la fluon de rivero deturni iun de la ĝusta vojo
deturni sin
1 turni sian korpon en alia direkto: vi tremas, vi vin deturnas? Z
2 (figurasence) turni sian penson aŭ kredon al alia objekto: timu la Eternulon, kaj deturnu vin de malbono MT mi ne deturnas min de la ordonoj de Liaj lipoj MT ŝi deturnis sin de sia devo
deturniĝi
1 iĝi deturnita: loĝu aliloke kelkan tempon, ĝis la kolero de via frato deturniĝos de vi MT
2 deturni sin: li simple faras al vi grimacon, kiam vi deturniĝas Z
diskoturnilo gramofono.
elturni sin, elturniĝi per lerta manovro eliri el malfacilaĵo k.s.: trovi ian belan ruzaĵon, por elturniĝi kaj aperi senkulpa Z li aspektas naive, sed rapide trovas manieron elturniĝi el ĉiu tikla demando CPi la lingvaĵo estas defia por tradukisto kaj li elturniĝis majstre CMi per la angla oni elturniĝas ĉie en la mondo CPi kiel vi elturniĝas nun sen via edzo? ALö neniom plu da mensogoj, ne elturniĝu!
elturniĝo ago aŭ parolo, per kiu oni elturniĝas: jen bela elturniĝo, sed rekta respondo estus pli utila
elturniĝema kapabla facile kaj rapide elturniĝi: elturniĝema ruzulo
forturni turni iun for de: ili forturnos viajn filojn de Mi MT
forturniĝi sin turni for de: mia amato forturniĝis kaj malaperis MT teruritaj estos ĉiuj miaj malamikoj; Ili forturniĝos MT
frontoturno ARME manovro, per kiu trupo ŝanĝas la direkton de sia marŝo, progresado, atako aŭ pafado.
kap1oturna kaŭzanta kapturnon: leviĝi ĝis kapturna alto kapturna profundo Z flugadi en kapturna valso sur la brilantaj pargetoj Z
(figurasence) ŝia mano leviĝadis kaj malleviĝadis kvazaŭ laŭtakte de ia febra kapturna penso Z kial meze en la kapturna feliĉego mi estas tiel malvarma? Z
kap1oturno MEDI malsaneca sento pri nefirmeco en la spaco, kaj pri manko de ekvilibro, pro kiu objektoj ŝajnas turniĝi ĉirkaŭ la malsanulo: senti kapturnon Z ricevi kapturnon Z havi kapturnon SPo sentigi kapturnon al iu Z mi ricevas kapturnon, kiam mi nur suprenrigardas al li Z
(figurasence) la vido de la multaj grandvaloraĵoj povis simple kaŭzi kapturnon Z liberigu La frunton mian de l’ kapturno, kiu Sur glita vojeto min al la mortintoj tiras Z
➞ vertiĝo.kap1oturniĝo kapturno: li ricevis kapturniĝon, kiam li ekpensis pri tio Z la sola ekspiro de lia buŝo metos vin en mortosimilan kapturniĝon Z
returne
1 en la kontraŭa direkto revenante al la deira punkto: en la malluma nokto li iris returne hejmen Z ili flugadis en la turon kaj returne Z li direktis la boaton returne Z nun ni devas iri returne Z
2 (figurasence) revenante al la antaŭa stato aŭ posedateco: se Vi deziras ricevi returne la projektojn Z li prenis ilin la galoŝojn returne Z ni ricevas returne nian homan formon Z mi iros returne al mia mizero Z
returni turni iun aŭ ion en la kontraŭa direkto: Bileam ekbatis la azeninon, por returni ĝin sur la vojon MT ŝi sin returnis, por rigardi la lunon Z
returnebla tia, ke oni povas ĝin returni aŭ inversigi: returnebla derivaĵo ne returnebla termodinamika procedo
returniĝi turni sin en kontraŭa direkto: de la parol’ de tiu viro mia koro Subite returniĝis Z
sendeturne restante en la sama direkto: vin mi rigardados sendeturne Z
sencoturno speco de vortludo, en kiu oni uzas unu saman vorton en du malsamaj signifoj.
sortoturno subita ŝanĝiĝo de ies sorto. ➞ peripetio.
transturni per turno igi ion prezenti sian transan flankon: transturni la paĝojn de libro Sin. transigi 2.
ventoturno METE fenomeno, ĉe kiu la vento rapide venas de alia direkto. ➞ ciklono.
vojoturno loko, kie vojo ŝanĝas sian direkton.