PIV 2026 · Artikolo 13803
★sana
Derivaĵoj en la artikolo 57
- sani
- sano
- sanig/a
- sanig/i
- saniĝ/i
- sanul/o
- aer/malsano
- dorm/o/malsano
- flav/malsano
- foli/rul/malsano
- gruz1/malsano
- haŭt/malsano
- kason/malsano
- koks/o/malsano
- kor1/malsano
- malsana
- malsani
- malsano
- adison/a malsano
- alchejmer/a malsano
- malsano de Alchejmer/o
- altitud/a malsano
- aŭtoimun/a malsano
- bazedov/a malsano
- brajt/a malsano
- gal1/a malsano
- hoĝkin/a malsano
- parkinson/a malsano
- malsano de Parkinson/o
- pott/a malsano
- seks/a malsano
- malsanec/a
- malsanem/a
- malsanet/o
- malsanig/a
- malsanig/i
- malsaniĝ/i
- malsanul/o
- malsanul/in/o
- malsanul/ej/o
- mank/o/malsano
- mar/malsano
- mort/malsana
- mov/malsano
- ne/resanig/ebl/a
- plant/o/malsano
- porsana
- pulm/o/malsano
- resanig/i
- resanig/il/o
- resaniĝ/i
- ŝton/malsano
- ter/pom/a veruk/malsano
- turn/o/malsano
- velk/o/malsano
- vetur/malsano
- virus/malsano
★ sana
1 organismo tia, ke ĉiuj ĝiaj organoj normale funkcias: se mi estus sana, mi estus feliĉa FE vi estas juna kaj sana, vi povas labori! Z en li nur la pulmoj estis ankoraŭ sanaj (analoge) la infano falis en sanan dormon Z sane vivi
2 nutraĵo ne difektita, konvena por normala organismo: pano estas sana kaj bongusta Z sanaj fruktoj Z sana malsameco de rimedoj de nutrado Z
3 (figurasence) tia, ke ĝi normale funkcias: sana menso en sana korpo malgraŭ lia profunda aĝo liaj spiritaj kapabloj restis sanaj sana afero sana situacio sanaj financoj la borso reagas tute sane al tiuj novaĵoj
sani ntr bone farti.
sano
1 stato de iu aŭ io sana: fizika sano morala sano lia sano ekŝanceliĝis Z pro la malforta stato de mia sano Z estus feliĉo kaj beno, se li denove ricevus sian sanon Z akvo kaj pano servas al sano Z sano pli valoras ol oro Monda Organizaĵo pri Sano Mo! ➞ farto.
2 bondeziro esprimata ĉe kuntrinkado: trinki pro ies sano Z ĝi estu por vi al sano! Z mi deziras do al vi bonan sanon, sinjoro grafo! Z je via sano, samideano!
saniga donanta aŭ subtenanta la sanon: maldolĉa por la lango, sed saniga por la sango Z ĝoja koro estas saniga MT dolĉa por la animo kaj saniga por la ostoj MT sanigaj banoj ➞ kuraci, salubra.
sanigi igi iun aŭ ion sana: ho Dio, sanigu ŝin MT
(figurasence) li sanigas la korprematojn MT mi estos sanigita MT mizero piedojn sanigas, kolon elastigas Z
saniĝi iĝi sana: tiam la favo saniĝis MT (figurasence) ni kuracis Babelon, sed ĝi ne saniĝis MT
sanulo homo sana: la sanuloj, diris d-ro Knock, estas nekonsciaj malsanuloj
aermalsano vomemo aŭ vertiĝo kaŭzata de la movoj de aviadilo dum flugo.
dormomalsano MEDI infekta malsano, endemia en okcidenta Afriko, kaŭzata de la inokulo de iu tripanosomo transportata de ceceo.
flavmalsano iktero 1.
folirulmalsano AGRI virusa malsano de terpomoj, kaŭzanta kunruliĝon de la supraj folioj.
gruz1malsano litiazo.
haŭtmalsano MEDI ĉia malsano de la haŭto.
kasonmalsano MEDI iu el la perturboj kaj akcidentoj observataj ĉe laboristoj laborantaj en kasonoj aŭ en kunpremita aero, kiam la aero estas tro rapide kunpremata aŭ, pli ofte, malkunpremata; ili povas esti artikaj doloroj aŭ eĉ subita morto per cerba gasa embolozo.
koksomalsano MEDI ĉia malsano de la koksoj. Sin. koksopatio.
kor1malsano MEDI ĉia malsano de la koro 1. Sin. kardiopatio.
malsana
1 suferanta malordon en la funkciado de siaj organoj: dume sidu iom ĉe mia malsana infano! Z malsana je la stomako homo psike malsana Z malsanan homon vi ne kuracas MT
2 (figurasence) psike suferanta: malsana je amo malsana je hejmosopiro
malsani esti malsana.
malsano
1 stato de organismo, en kiu io nenormale funkcias: taksi la sanon ni lernas en malsano Z li enfalis en malsanon malfacilan kaj subitan Z de tro da pano venas malsano Z
2 difinita perturbo en la organismo: ĉe tiu ĉi malsano unu horo povas decidi inter vivo kaj morto Z malsano de gorĝo malsano de prostato la malsano de Janjo daŭris longe Z mensa malsano (figurasence) plej danĝera malsano estas manko de saĝo Z Sin. afekcio 2. ➞ morbo.
adisona malsano MEDI malsano, precipe aŭtoimuna, kaŭzata de manko de kortizolo produktata de la surrenaj glandoj, kaj karakterizata de astenio, hipotensio, kaj bronza koloro de la haŭto; nomita laŭ Adisono. ➞ aŭtoimuna malsano.
alchejmera malsano, malsano de Alchejmero MEDI neŭrodegenera malsano, kiu kutime manifestiĝas kiel kogna kadukiĝo kaj malordo de konduto; nomita laŭ Alchejmero. ➞ demenco.
altituda malsano malsano de personoj, kiuj rapide supreniras al altecoj ne kutimaj por ili.
aŭtoimuna malsano malsano pro aŭtoimuna damaĝo. ➞ adisona malsano, celiakio, lupuso.
bazedova malsano MEDI malsano karakterizata de hiperplazio de la tiroido, takikardio, ekzoftalmio kaj notinda pliiĝo de la baza metabolo. ➞ ekzoftalmia strumo, Bazedovo.
gal1a malsano iktero 1.
hoĝkina malsano MEDI maligna tumoro de la limfonodoj; nomita laŭ Hoĝkino.
parkinsona malsano, malsano de Parkinsono MEDI nerva malsano karakterizata de aparta tremado, facile rekonebla ĉe la fingroj, kaj de mira kaj rigida mieno; nomita laŭ Parkinsono. Sin. tremiga paralizo.
potta malsano MEDI tuberkuloza ostito de la vertebraj korpoj, kiuj dispremiĝas, estigante ĝibon, paraplegion kaj malvarmajn abscesojn; nomita laŭ la angla ĥirurgo Percivall Pott.
seksa malsano malsano komunikebla per seksa kuniĝo. ➞ venera.
malsaneca iel rilata al aŭ simila al malsano; kvazaŭ malsana: per la malsaneca maldikeco de sia korpeto ĝi la infano petegis pli abundan nutradon Z malsaneca vizaĝkoloro ALö malsaneca lumo SLa
malsanema inklina al malsano: malsanema hundo
malsaneto malgrava nedaŭra malsano.
malsaniga tia, ke ĝi malsanigas: tio estas malsaniga por la brusto Z
malsanigi igi iun aŭ ion malsana: Apolono malsanigis la militistaron (figurasence) tiu katastrofo malsanigis nian financan staton
malsaniĝi iĝi malsana: la reĝo malsaniĝis je tre profunda melankolio Z en tiu tempo Ĥizkija morte malsaniĝis MT malsaniĝi je ftizo de afliktiĝo li malsaniĝis Z (figurasence) de rigardo tro alta malsaniĝas okulo Z
malsanulo, malsanulino homo malsana: ne bone estas, ke ĉe vi la malsanuloj fumas tian fortan tabakon Z sur la lito de malsanulo Z por malsanulo forto, por kokido la morto Z la Malsanulo pro imago komedio de Moliero
malsanulejo ĉia domo, kie oni kuracas malsanulojn: reveninte hejmen el la milita malsanulejo Z Sin. hospitalo. ➞ kuracejo, sanatorio; frenezulejo, kadukulejo.
mankomalsano BIOL BOTA ĉe planto aŭ besto malsano ordinare kaŭzata de nutromanko.
marmalsano naŭzo kaj vomo kaŭzataj de la rulado kaj tangado de ŝipo. ➞ movmalsano.
mortmalsanabaldaŭ mortonta pro malsano: kiel ordinare estas farate ĉe homoj mortmalsanaj Z
movmalsano veturmalsano.
neresanigebla tia, ke oni ne povas sanigi: neresanigebla estas mia vundo MT
plantomalsano BOTA ĉia malsano de planto.
porsana celanta aŭ deziranta sanon: li anstataŭ interfrapado de la glasoj faris porsanan signon per siaj okuloj Z
pulmomalsano ĉia malsano de la pulmoj.
resanigi
1 redoni la sanon.
2 igi ion denove sana: mi resanigas ĉi tiun akvon, ĝi ne kaŭzos plu morton MT
resanigilomedikamento.
resaniĝi retrovi la sanon: la infano povas resaniĝi Z ĉu mi resaniĝos de ĉi tiu malsano? MT ŝi tute resaniĝis de sia sveno Z se sur ies korpo estos absceso kaj resaniĝos MT ➞ konvaleski.
ŝtonmalsano MEDI litiazo.
terpoma verukmalsano BOTA malsano de terpomoj kaŭzata de la fungo Synchytrium endobioticum, donanta tumorecajn ŝvelaĵojn (gajlojn).
turnomalsano ZOOL malsano de ŝafoj kaj bovoj, karakterizata de turniĝoj, kaŭzata de larvo de tenio en la cerbo.
velkomalsano BOTA kreskaĵa malsano kaŭzata de pluraj specioj de fungoj (ekz. verticilio) aŭ de bakterioj, kaj kiu kaŭzas velkadon.
veturmalsano MEDI malsano simila al marmalsano, kaŭzata de la skuoj de iu ajn veturilo, ekz. aŭto, trajno aŭ aviadilo. Sin. movmalsano.
virusmalsano MEDI malsano kaŭzita de viruso.