PIV · 2889
★dek
① ★dek. Numeralo, esprimanta la nombron post 9 en la serio de la entjeroj (10; X): homo havas dek fingrojn ĉe la manoj; la dek Diroj Z (➞ dekalogo); veti je dek kontraŭ unu; unu vido taŭgas pli ol dek aŭdoj Z; dek fojojn mezuru, unu fojon detranĉu Z.
deka. Vicmontra numeralo, signifanta, ke la koncernataĵo venas post naŭ antaŭaj: estas nun la deka horo; en la konkurso li estas nur la deka; Papo Pio la deka; saltadi el unua al deka Z (sensekve babili).
deko
1 Aro de dek aferoj aŭ personoj: deko da soldatoj; deko da pekoj, unu la puno Z; ♠ kera, pika deko.
2 La nombro dek aŭ ties simbola reprezento: la kolumno de la dekoj.
dekestro. Estro de deko da soldatoj, laboristoj ks.
dekilo 📈 (pp finia vico de nombroj) Nombro tia, ke unu, du … aŭ naŭ dekonoj de la nombroj malsuperas ĝin. ☞ mediano, kvarilo, centilo, plurilo.
dekobla. Prezentanta nombron, kiu estas al la antaŭa kiel dek al unu: eĉ se vi donus al mi dekoblan sumon, mi ne konsentos; dekoble ses estas sesdek; tiu spekulacio dekobligis lian riĉon; (f) li trovis ilin dekoble pli saĝaj X.
dekono. Ĉiu el la dek egalaj partoj de tuto: la du dekonoj de 120 estas 24; ĉiu dekono el la bovoj k ŝafoj estu konsekrita al la Eternulo X.
dekonaĵo. Ofero al Dio aŭ al ties pastroj de la dekono de iaspeca produkto (dismo): Abram donis al li dekonaĵon el ĉio X.
dekopo. Grupo de dek aferoj aŭ personoj.
dekuma ∆ Decimala.
dekumi (tr) ⚔ Puni ribelintan trupon, ekzekutante ĉiun dekan soldaton en la vicoj.
dek du. Kunmetita numeralo (12; XII): la dek du monatoj de la jaro; la leĝo de la dek du Tabeloj; la dek du laboroj de Heraklo.
dekdua. Vicmontra numeralo responda al dek du: la dekdua horo.
dekduo. Aro de dek du aferoj aŭ personoj: mi aĉetis dekduon da kuleroj Z. Rim. Oni formas sammaniere la sekvantajn numeralojn: dek tri, dektria, dek kvar, dekkvara, dekkvaro ktp.
dudek. Duoble dek: dek k dek faras dudek Z; la dudeka de Februaro Z; imposto super la dudekono de ĉies rentoj; la dudekuma nombrosistemo estis uzata de la Keltoj.
tridek. Trioble dek: kvinoble sep estas tridek kvin Z; la tridek tagoj de la monato; tridekjarulo.
kvardek. Kvaroble dek: mi pluvigos sur la teron dum kvardek tagoj k kvardek noktoj X; kvardekjarulo. Rim. Oni formas same la sekvantajn: kvindek, sesdek ktp ĝis naŭdek.
sepdek. Sepoble dek (70, LXX): la daŭro de nia vivo estas sepdek jaroj X; sepdek jardekoj estas destinitaj por via popolo X; la (S)epdek (1 disĉiploj de Jesuo. 2 membroj de la sinedrio); sepdekjarulo; ĝis sepdekoble sep fojoj N.
naŭdek. Naŭoble dek: estos ĝoĵo en la ĉielo pro unu pekulo, kiu pentas, pli ol pro naŭdek naŭ justuloj, kiuj ne bezonas penton N.
jardeko
1 Deko da jaroj.
2 Numerita dekjara periodo en jarcento: en la tria jardeko de la lasta jc.
tagdeko. Deko da tagoj: en la unua tagdeko de la monato.