PIV 2026 · Artikolo 14303

★sistemo

Litero S★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 29
  1. sistema
  2. sisteme
  3. sistemec/o
  4. sistemig/i
  5. bloksistemo
  6. decimal/a sistemo
  7. drensistemo
  8. ekosistemo
  9. ho-sistemo
  10. h0-sistemo
  11. iks/o-sistemo
  12. x-sistemo
  13. imun/a sistemo
  14. instrusistemo
  15. inter/naci/a sistemo de unu/o/j
  16. koordinatosistemo
  17. ort/a koordinatsistemo
  18. polus/a koordinatsistemo
  19. kristalsistemo
  20. makro2/ekosistemo
  21. mastr/um/a sistemo
  22. metr1/a sistemo
  23. mikro/ekosistemo
  24. monosistemo
  25. nombr/osistemo
  26. skribosistemo
  27. sunsistemo
  28. trans/port1sistemo
  29. valorsistemo
★ sistemo
1 harmonia tutaĵo de interdependaj ideoj, kunordigitaj laŭ malmultaj fiksitaj principoj: religio aŭ religi-anstataŭanta sistemo Z la filozofia sistemo de Platono la filozofia sistemo de Kartezio la filozofia sistemo de Kantio tiun ĉi araneaĵon da sistemoj disŝiras la sola vorto: vi devas morti! Z
2 metodo de klasifikado, serĉado, eksperimentado k.s. organizita laŭ antaŭe pripensita plano aŭ gvidanta ideo: la sistemo de Lineo 3
3 SOCI maniero, kiel ekonomiaj aŭ politikaj aferoj estas celtrafe aranĝitaj: socia sistemo sistemo de regado sistemo de balotado sistemo de elektoj
4 kompleksaĵo, kunaranĝo de aĵoj diversaj sed analogaj, aŭ de partoj en organizitan tuton: TEKN sistemo de pulioj artikita sistemo GEOG sistemo de montoj sistemo de riveroj ASTR la suna sistemo la suno kaj planedoj FIZI sistemo de fortoj sistemo de ekvacioj ligantaj samtempe plurajn variantojn fermita sistemo ŝirmita kontraŭ eksteraj influoj ELEK unufaza sistemo trifaza sistemo trikonduktila sistemo
5 GEOL kronostratigrafia unuo ampleksanta plurajn seriojn, responda al la geokronologia unuo periodo 4.
6 ANAT tuto de la organoj aŭ histoj, kune helpantaj por unu sama funkcio:la centra nerva sistemo cerbo kaj mjelo la periferia nerva sistemo ĉiuj nervoj konektantaj la organojn al la centra nerva sistemo la aŭtonoma nerva sistemo tuto de la simpataj kaj parasimpataj nervoj la digesta sistemo nutrokanalo kaj al ĝi konektitaj organoj: hepato, pankreato ktp la spira sistemo ➞ aparato.
7 SCIE aro de unuoj elektitaj por povi esprimi la ĉefajn mezurojn en simpla kaj racia maniero: la gaŭsa sistemo ➞ gaŭsa unuo ➞ SI 3.
8 ELEK TELE teĥnika procedo uzata por difinita funkcio: aŭtomata sistemo duonaŭtomata sistemo mana sistemo la telegrafia sistemo de Morso la telegrafia sistemo de Simenso la telegrafia sistemo de Baŭdo
sistema
1 rilata al iu sistemo: sistema klasifikado
2 sekvanta metodon aŭ planon; ne okazanta hazarde aŭ sporade: sistema laboranto sistema serĉanto KEMI sistema nomo (figurasence) sistema mensoganto
sisteme laŭ regula antaŭdifinita kaj alcela plano: ni analizos sisteme la sekvantajn demandojn Z sisteme venki ĉiujn barojn Z
sistemeco eco de io, kio sekvas metodon aŭ planon: pro sistemeco de nia analizo Z
sistemigi apliki sistemon al: de ĉiam la homo provis sistemigi siajn sciojn, la konkludojn de siaj spertoj
bloksistemo FERV teĥnika aranĝo ĉe kantonigita fervojlinio por certigi sekuran senperan sinsekvon de trajnoj.
decimala sistemo SCIE nombrosistemo, kie nombroj estas esprimataj kiel sumoj de entjeraj potencoj de 10 kun koeficientoj, kiuj estas unu el la entjeroj 0 ĝis 9.
drensistemo AGRI reto da akvokondukiloj laŭplane kunigitaj por dreni relative grandan terpecon.
ekosistemo EKOL baza ekologia unuo, sistemo, konsistanta el du senĉese interrilataj partoj, t.e. specifa fizikoĥemia medio (biotopo) kaj karakteriza vivularo (biocenozo): pro la varmiĝo kaj la acidiĝo de la oceanoj ekosistemoj ŝanĝiĝas MVH ➞ makroekosistemo, mikroekosistemo.
ho-sistemo, h0-sistemo oficiala surogata maniero skribi Esperanton, en kiu oni skribas h post litero anstataŭ cirkumflekso super ĝi kaj forlasas la hoketon super la litero ŭ, ekz. chiujhaude anstataŭ ĉiuĵaŭde.
ikso-sistemo, x-sistemo neoficiala surogata maniero skribi Esperanton, en kiu oni skribas ikson post litero anstataŭ supersigno super ĝi, ekz. cxiujxauxde anstataŭ ĉiuĵaŭde.
imuna sistemo ANAT tuto de la imunaj ĉeloj, histoj kaj organoj de organismo por sin defendi kontraŭ fremdaj substancoj aŭ vivuloj. ➞ antikorpo, imunoglobulino.
instrusistemo
1 instrumetodo: originala «natura» instrusistemo por Esperanto TCa
2 maniero organizi lernejojn sociopolitike: la enlanda instrusistemo postulas, ke la lernantoj portu uniformon WoK
internacia sistemo de unuoj FIZI la normala moderna formo de la metra sistemo, kies sep bazaj unuoj estas la metro ① 1 (longo), kilogramo (maso), sekundo ① 1 (tempo), ampero 1 (elektra kurento), kelvino 1 (temperaturo), molo 2 (substancokvanto) kaj kandelo 3 (lumintenso).mallongigo: SI
koordinatosistemoMATE bildigo 2, kiu ebligas karakterizon de la situo de punkto en ebeno, spaco ktp per 2, 3 aŭ pluraj reelaj nombroj: kartezia koordinatsistemo polusa koordinatsistemo Sin. koordinataro.
orta koordinatsistemo MATE orta kartezia koordinatsistemo.
polusa koordinatsistemo koordinatsistemo, kie oni indikas la situon de punkto per ĝia distanco al la poluso kaj ĝia angulo al la polusa akso.
kristalsistemo GEOL FIZI ĉiu el la sep ĉefkategorioj de kristaloj, difinitaj per simetriaj reguloj: sesangula kristalsistemo kuba kristalsistemo monoklina kristalsistemo ortoromba kristalsistemo kvadrata kristalsistemo romboedra kristalsistemo triklina kristalsistemo ➞ elementa ĉelo.
makro2ekosistemo granda aŭ regiona ekosistemo.
mastruma sistemo KOMP programaro, kiu direktas la bazan funkciadon de komputilo, asignante memoron kaj tempon al taskoj, administrante dosierojn, provizante interfacon por enigado kaj eligado k.s. Sin. mastrumilo, operaciumo. ➞ Androido, Linukso, Makintoŝo, Unikso, Vindozo.
metr1a sistemo SCIE decimala sistemo de mezurunuoj, kies baza unuo estas la metro 1: la moderna sistemo de mezurunuoj, SI 3, fontas el la metra sistemo
mikroekosistemo malgranda aŭ loka ekosistemo.
monosistemoJURO jura statuto, difinanta la valoron de la monunuo rilate al oro aŭ al fremdlanda mono, la reĝimon de la emisio kaj la kondiĉojn de konvertebleco: oni povas proponi al niaj kongresoj internaciajn sistemojn , kiel ekzemple internacian monsistemon, horsistemon, kalendaron k.t.p. Z ➞ titro, valuto.
nombrosistemo MATE difinita maniero skribi nombrojn per ciferoj aŭ aliaj simboloj:duuma nombrosistemo dekuma nombrosistemo ➞ bazo 8.
skribosistemo sistemo de signoj (ekz. literoj) kun reguloj por uzi ilin por skribi vortojn.
sunsistemo ASTR tuto de suno kaj de tiuj astroj, kiuj ĉirkaŭiras ĝin.
transport1sistemo TRAF sistemo por transporti homojn, bestojn aŭ varojn: Florenco estas ebena urbo kaj ĝia publika transportsistemo bone funkcias RE!
valorsistemo FILO hierarĥie strukturita sistemo de valoroj: greka valorsistemo kristana valorsistemo islama valorsistemo marksisma valorsistemo liberalisma valorsistemo