PIV · 16737
★volv/i
★volv/i (tr)
1 Plurfoje rondmeti ion flekseblan ĉirkaŭ io alia: volvi ŝnuron ĉirkaŭ bastono B, tukon ĉirkaŭ la brusto B, bandaĝon ĉirkaŭ vundita brako; volvu ilin (la ordonojn de viaj gepatroj) sur vian kolon X; bone volvita cigaredo; zorge volvita ombrelo. ☞ bobeni.
2 Rondforme turni platan objekton ĉirkaŭ ĝi mem: volvi paperfolion en cilindron; velke volvitaj rozpetaloj; 🍴 volvita bovida ŝultro; volvitaj anĉovoj. ☞ ruli.
volvi sin. Volviĝi.
volva. Rilata al volvo(j): volva movo, linio.
volvado. Ago de iu, kiu volvas. ☞ volvobranĉo, volvotigo.
volvaĵo
1 Io volvita: volvaĵo el lanfadenoj, el tabakfolioj; volvaĵo de lupolo Z; (f) ŝiaj pensoj estis kiel interkonfuzita volvaĵo Z.
2 ⏚ Aro de la volvoj de induktobobeno: dudrata volvaĵo (el duoble faldita drato, por eviti meminduktancon); kaĝa, kompensa volvaĵo.
volviĝi
1 Iĝi volvita.
2 🍁 Daŭre ĉirkaŭkreski per sia tigo ĉirkaŭ apudaj korpoj (plantoj, stango ktp): dekstren, maldekstren volviĝi.
volviĝo. Ago k estmaniero de io, kio volviĝas: la volviĝoj de ampelopso, de krispaj haroj.
volvoplanto. Planto grimpanta per volviĝantaj tigoj (ekz. lupolo, kalistegio). ☞ volvotigo.
ĉirkaŭvolvi. Ĉirkaŭigi objekton per io, kio volviĝas ĉirkaŭe: ĉirkaŭvolvi la kolon per rubando B; sian bierkruĉon li ĉirkaŭvolvis per trunkoj (tigoj) de lupolo Z; ŝi ĉirkaŭvolvis Janjon pli zorge per la lana ŝalo Z; (f) la ŝtato ĉirkaŭvolvas la modernan individuon per multegaj ligiloj. ☞ vindi.
disvolvi
1 Etendi plata ion volvitan: (la komizoj) devas scii disvolvi, elmeti k mezuri la ŝtofojn Z; disvolvi la standardon, por ĝin flirtigi; mi vidis disvolvitan skribrulaĵon X.
2 (f) Iom post iom kreskigi, evoluigi, doni pli grandan forton aŭ vastecon aŭ prilaboritecon: disvolvi ĉiujn siajn kapablojn, la popolan instruadon; talento, kiu ne havas povosciadon teknikan, estas forto primitiva, blinda, ne disvolvita Z; vidante, kiel tiu amo disvolvas sin Z; la scienculoj disvolvis kiel fundamentan penson la sentencon, ke […] Z; disvolvitaj landoj.
daŭrigebla disvolvo ☼ Disvolvo, kiu satigas la bezonojn de la nuna generacio, ne endanĝerigante la eblojn de venontaj generacioj satigi siajn bezonojn: la termino «daŭrigebla disvolvo» famiĝis pro la raporto de UN-komisiono pri la medio k disvolvo.
disvolviĝi
1 Iom post iom kreski, malfermante sin: flora burĝono, kiu ne estas sufiĉe forta por disvolviĝi Z; la malgranda pizo disvolviĝas bonege Z; ĝi eligas ĝermojn k disvolviĝas en la daŭro de unu sekundo Z.
2 (f) Evolui al pli forta, vastigita aŭ prilaborita formo: ni malpermesus al la lingvo libere k sane disvolviĝi Z; se la amaso hodiaŭ silente rigardas aferon malrapide sed konstante disvolviĝantan […] Z; en tiu regiono la kotona industrio pli k pli disvolviĝis; meze de tiu pensa svarmaĵo, sur kiu disvolviĝadis la movo de vortoj k faroj de miloj da homoj Z.
disvolviĝo. Stato de io, kio disvolviĝas: por la bona disvolviĝo de nia lingvo estus plej necese, ke mi dediĉu mian tempon nur al tradukado Z; historio kun progresanta disvolviĝo Z; la landoj disvolvitaj devas helpi la landojn en disvolviĝado.
elvolvi
1 Disvolvi: blankruĝa floraĵo plene elvolviĝinta Z.
2 Klare k detale prezenti temon por ĝin konigi k komprenigi: elvolvi argumenton, planon; tiun ĉi ideon mi elvolvis en unu dika broŝuro Z.
3 ∆ Esprimi per (finia aŭ nefinia) serio, produto, aŭ simile: elvolvi funkcion en potencoserion; elvolvi laŭ potencoj de la variablo; elvolvi determinanton.
elvolvaĵo ∆ Esprimo prezentanta donitan funkcion per elvolvado: furiera serio estas elvolvaĵo de funkcio laŭ sinusoj aŭ eksponencialoj. ☞ serio.
volviĝa nombro ∆ Entjero, kiu indikas, kiomfoje fermita kurbo ĉirkaŭiras fiksan punkton.
envolvi. Tute kovri objekton per io, kio volviĝas ĉirkaŭ ĝi: envolvi pakaĵon en paperon B; ŝi estis tute nuda, k tial ŝi envolvis sin en siajn densajn longajn harojn Z; la valo estis envolvita en blanka nebulo B; tio servis por envolvado de butero k sukerpulvoro Z; li envolvis sin en severecon kiel en mantelon X. ☞ kunruli.
dekstrenvolviĝa 🍁 Dekstruma.
intervolvi. Volvi objektojn unu ĉirkaŭ alian: limakoj intervolvitaj en formo de abomeninda bulo Z.
kunvolvi. Volvi en unu tuton, blokon ks: amaso da ŝtofoj disvolvataj k kunvolvataj en senĉesa susurado Z; la rondo sin distordas, kunvolvas refoje en mil volvaĵojn G. ☞ kunplekti.
kunvolvaĵo. Kunvolvita objekto: kunvolvaĵo da drapo, da paperfolioj.
malvolvi. Disvolvi 1: malvolvi tukon de la kapo B; eĉ la kripla rozarbeto malvolvis siajn foliojn Z.
maldekstrenvolviĝa 🍁 Maldekstruma.
naturdisvolvo ☼ Kreado de kondiĉoj favorantaj la ekeston de nova naturo, nome la establiĝon de diversaj specioj de sovaĝaj plantoj k bestoj.
suprenvolvi. Kuspi: kun manikoj suprenvolvitaj ĝis la kubuto B.
ampervolvo ⏚ Unuo de magnetomova forto produktata de kurento de unu ampero fluanta tra unu volvo de konduktilo.
rulvolvaĵo. Kunvolvaĵo: granda pergamena rulvolvaĵo Z. Rim. volv estas suf-e uzata en nomoj de unuoj: ampervolvo.