PIV 2020 · 12694
★prem/i
★prem/i (tr)
1 Apliki forton sur objekton en kontakto, malvastigante la spacon okupatan de ĝi, aŭ puŝante ĝin ĝis senmoviĝo: najbaro ne ĝemas, kiam boto nin premas Z; la piedo de vilaĝano sentime premas la kalojn de kortegano Z; premi ion sub ŝtono; premi du platojn unu kontraŭ la alia; premi elektran butonon; premi citronon (por ricevi la sukon); premita viando; en la vagono ni estis premataj kiel sardeloj en barelo; premi sian kapon per ambaŭ manoj B.
2 Fari tiun agon kiel esprimon de sento: premi la dentojn B (pro obstino); premi la lipojn (pro malŝato); premi al iu la manon Z (pro ĝentileco aŭ afableco); li premis ŝin al sia flanko (ame).
3 (f) Ĝeni, suferigi, kvazaŭ per troa pezo: la dezerta varmego premis lin; premas min la laboro, la malriĉeco, la malsano; ekonomia krizo premas ĉiujn naciojn; spirito, kiun premas ia fatala neceso Z; malfeliĉo komuna estas malpli premanta Z; la malsato estis tre premanta en la lando X; premanta spektaklo; esti en tre premita financa situacio Z; (f) zorgo en la koro de homo ĝin premas X; malĝojaj meditoj premis lin B.
4 ⚔ Repuŝi per superaj rimedoj: ili estas premataj en direkto al la maro Z; li premis la malamikojn sub la remparoj de la urbo.
5 ב Tirane, maljuste traktadi: premi malriĉulojn X; vidvinon k orfon ne premu X; Izrael estis tre premata X; humile venos al vi la filoj de viaj premantoj X; la ĝemado de la terore silentigitaj prematoj Z.
premo
1 ☐ Kvociento de forto aplikata al surfaco per ties areo: la atmosfera premo; premo de mil paskaloj; parta premo (imaga premo de unu komponanto de gasa miksaĵo). ➞ barometro, depresio, piezoelektro.
2 Truda influo: mi cedis al la insista premo de kelkaj amikoj Z; eĉ la premo de ia granda potenco nun jam ne povus deklini la E-istaron de ĝia vojo Z; sub la premo de tre grandaj malhelpoj eksteraj, ni progresadis malrapide Z; fari premon sur la opinion Z; labori sub alta premo.
3 Politika aŭ milita kontraŭa agado: de 80 jaroj vi suferas la premon de tiu popolo; sub la premo de malamikoj, superaj per la nombro, niaj trupoj regresis je tri kilometroj.
osmoza premo ☐ ⚥ Premo, kiu estiĝas pro diferenco de koncentriteco inter du solvaĵoj, kiujn apartigas duontralasa membrano.
prema. Estiganta premon: prema vetero, atmosfero, varmo; prema melankolio; tio faris premegan impreson. ☞ peza, sufoka.
preme. En prema maniero: teni iun preme je la manoj; preme persekuti.
premado. Longa, konstanta premo: pro ia premado de la flanko de la eminentuloj […] Z; sub la premado de la mizero; se vi forigos el inter vi premadon […] X.
premaĵo. Medikamento, prezentita sub formo de pastelo k farita el kunpremita pulvoro: premaĵo de aspirino.
premateco. Stato de iu premata de la homoj aŭ okazaĵoj: la forto grandiĝas en premateco Z; teruras lin mizero k premateco Z; vin Li elkondukus el la suferoj en spacon vastan, kie ne ekzistas premateco X.
premegi. Fortege premi: premegata de zorgoj Z.
premiĝi. Iĝi premata: kia terura vido! la koro al mi premiĝas Z.
premilo
1 Aparato por premi objektojn: premilo por pantalonoj.
2 Aparato, por premi fruktojn ks: la premilon mi sola tretis X; premilo por vinberoj, olivoj ks; ajlopremilo.
alpremi. Premi, puŝante al io aŭ iu: alpremi iun al muro Z (pf); ŝi alpremis sin al sia patrino Z; ŝi alpremis ĝin al sia koro Z.
alpremiĝi. Premi sin kontraŭ io, por okupi kiel eble malplej grandan spacon: li insidas, alpremiĝas […] X; la infano alpremiĝis al sia patrino Z. ☞ kaŭri.
ĉirkaŭpremi. Malvaste teni en la brakoj: ŝi prenis ŝin sur la genuojn k tenis ŝin ĉirkaŭpremite Z; (analoge) ⚕ ĉirkaŭpremita hernio. ☞ brakumi.
dispremi. Dispecigi per premo: mirteloj staris tiel dense, ke oni devis dispremi ilin per la piedoj Z; returnu! la amasoj vin dispremos per la piedoj! Z; (f) Mi dispremis popolojn en Mia kolero X; malespero dispremis la patrinon Z. ☞ pisti.
elpremi. Eligi per premado: elpremi sukon el oranĝo; li elpremis el la lano roson, plenan kalikon da akvo X; la restintan sangon (de la turto) li elpremos ĉe la bazo de la altaro X; (analoge) elpremi vinberojn Z, mielĉelojn; (f) elpremi almozon Z.
elpremilo. Rulpremilo.
enpremi. Enigi per premado: enpremi iun en la teron Z (mortigi); li enpremis en la manon de la virino malgrandan moneron k foriris Z.
forpremi. Forigi per premado: se ili forpremas ĉiun alian projekton krom la mia Z.
kontraŭpremo. Premo kontraŭa al alia: kontraŭpremo sur piŝto.
kunpremi
1 Premi de du kontraŭaj flankoj: kunpremi la pugnojn; la bluiĝintaj lipoj de la virino estis forte kunpremitaj Z; en la konvulsie kunpremita mano Z; ĉapelo, kiu povas esti kunpremata Z.
2 ☐ Agi sur korpo tiel, ke ĝia volumeno malpliiĝas: kunpremi la aeron.
kunpremo ☐ Streĉo, kiu kunpremas korpon: rezisto de fosto al kunpremo. ☞ flekso, tiro, tondo, tordo.
kunpremiĝi. Iĝi kunpremita: la palaj lipoj kunpremiĝis Z.
subpremi
1 Premi sub sia povo, potenco: subpremi ribelon, fremdan genton; (f) rideto, kiu, subpremata k retenata, tamen ne volis morti Z; subpremata de dormo. ☞ sufoki.
2 Cedigi, obeigi per morala premo: oni ne povas subpremi tiun bezonon; subpremi sian pasion.
3 ⚥ (pp geno) Malpliigi aŭ neniigi la efikon de alia geno pere de proteino.
subpremanto ⚥ Subpremanta geno aŭ proteino: gena, proteina subpremanto.
superpremo. Premo supera al la atmosfera.
superpremejo ❄ Anticiklono.
trapremi. Traigi per premado: trapremi terpomojn, kaĉon; trapremilo por legomoj.
butonprema. Efikanta per la simpla premo de butono: butonprema fabriko (tute aŭtomata); butonprema milito.
citronpremilo. Aparato por elpremi la sukon de citronoj.
juntopremilo Ⓣ Ilo, uzata por kunpremi pecojn k konsistanta el du brakoj, el kiuj unu (foje ŝovebla) estas ofte provizita per ŝraŭbo. ☞ ŝraŭbkrampo.
korpremi (tr) Premi ies koron: malgaja k korpremata, ŝi iom revigliĝadis ekvidante la patrinon Z; korpremanta vidaĵo Z. ☞ kortuŝi.
korprema. Tia, ke ĝi premas la koron: via korprema antaŭmorta kriado Z; oni certe povus ricevi korpremon Z; neesprimebla korpremo ŝin atakis Z.
manpremo. Gesto, per kiu du personoj salutas sin, interpremante al si la manojn: etendi la manon por manpremo Z; la frataj popoloj de Danujo k Svedujo salutas sin reciproke […] per amika manpremo Z.
paperpremilo. Peza objekto, eventuale arta, kiun oni metas sur paperojn, por ke ili ne malordiĝu aŭ disflugu.
piedpremi. Premi per la piedoj: kiel potfaristo piedpremas argilon X; liaj soldatoj piedpremadis la grenon sur la kampo Z; (f) ribelo de virina fiereco, kiu sentas sin piedpremata Z. Sin. treti.
radiadpremo ☐ Premo, estigata de la efiko de sorbo aŭ reflekto de radiado.
rulpremi. Premi per rulado: rulpremi paston maldika Z; rulpremi gazonon.
rulpremilo
1 Veturilo, movata per motoro, kun larĝaj pezaj rulcilindroj, servanta por glatigi vojmaterialojn k malmoligi la supraĵon de stratoj.
2 Ⓣ Aparato, ĝenerale konsistanta el du kaŭĉukaj cilindroj k mankranko, por elpremi akvon el lavitaĵoj.
vinpremejo
1 Granda kuvo aŭ kavo, en kiu oni dispremis vinberojn, por ricevi sukon: oni devigas ilin treti en vinpremejoj X; viaj vestoj (estas ruĝaj) kiel ĉe tretanto en vinpremejo X.
2 Loko, kie estas vinpremilo.
vinpremilo. Aparato, kiu eligas sub premo la sukon de vinberoj.