PIV 2026 · Artikolo 73

★acido

Litero A★ Fundamenta

Derivaĵoj en la artikolo 52
  1. acida
  2. acidaĵ/o
  3. acidec/o
  4. acidet/a
  5. acidet/ig/i
  6. acidig/i
  7. acidiĝ/o
  8. acetat/a acido
  9. acetil/salikilat/a acido
  10. adipat/a acido
  11. akrilat/a acido
  12. alginat/a acido
  13. aminoacido
  14. esenc/a aminoacido
  15. askorbat/a acido
  16. astatid/a acido
  17. azotacido
  18. bromid/a acido
  19. deoksiribonukle/a acido
  20. dolĉacida
  21. fluorid/a acido
  22. fosfat/a acido
  23. fosfatid/a acido
  24. gajlat/a acido
  25. gal1/a acido
  26. glaci/a acetat/a acido
  27. glutamat/a acido
  28. grasoacido
  29. esenc/a grasacido
  30. ne/satur/it/a grasacido
  31. satur/it/a grasacido
  32. hum/a acido
  33. jodid/a acido
  34. karbonacido
  35. karmin/a acido
  36. klorid/a acido
  37. laktacido
  38. laktat/a acido
  39. lin/oleat/a acido
  40. maleat/a acido
  41. metakrilat/a acido
  42. nitrat/a acido
  43. nitrit/a acido
  44. nukle/a acido
  45. oleat/a acido
  46. pentanat/a acido
  47. ribonukle/a acido
  48. ricin/oleat/a acido
  49. sulfat/a acido
  50. tanacido
  51. tiosulfat/a acido
  52. urat/a acido
★ acido
1 substanco, tipe likvo korodema kaj acerba, kiu interalie neŭtraligas alkalojn, ruĝigas lakmuson kaj solvas iujn metalojn. ➞ vinagro, nitrata acido, sulfata acido.
2 KEMI molekulo aŭ jono, kiu en reakcioj povas aŭ doni protonon aŭ ricevi elektronparon. ➞ acidmordi, acidnombro; alkalo, acidalkala ekvilibro.
acida
1 havanta la ecojn de acido: acida solvaĵo KEMI acida fendado acida fendiĝo GEOL acida rokaĵo EKOL acida pluvo ➞ acidiĝo
2 KOMU havanta tian akran guston kiel vinagro aŭ citrono: acidaj pomoj acidaj bombonoj ➞ amara, ranca.
3 (figurasence) malagrable pika: acida humoro Z acida tono acida respondo ŝi tre acidan havis mieneton G ➞ acerba, akra 1, maldolĉa.
acidaĵo acida substanco: via vino estas nur ia abomena acidaĵo FE
acideco
1 eco de io acida.
2 KEMI grado, en kiu acido ĉeestas: la stomaka acideco
3 KEMI pH.
acideta nur iom acida: la beroj de diversaj specioj estas acidetaj kaj bongustaj STN acideta saŭco
acidetigi igi ion acideta.
acidigi
1 fari ion acido.
2 KOMU igi ion acida.
acidiĝo procezo, per kiu io fariĝas (pli) acida (ekz. EKOL pluvoj, nebuloj, riveroj, lagoj aŭ grundo pro ellasoj de acid(ig)aj gasaj substancoj el industrio aŭ elektrocentraloj): la arbarmortado en centra Eŭropo estas unu el la rezultoj de acidiĝo pro la varmiĝo kaj la acidiĝo de la oceanoj ekosistemoj ŝanĝiĝas MVH
acetata acido senkolora pik-odora likvo, la acido de vinagro. C2H4O2
acetilsalikilata acido aspirino.
adipata acido dubaza organika acido sub formo de blankaj kristaloj, uzata en la fabrikado de nilono. C6H10O4 ➞ adipato.
akrilata acido senkolora likvo kun pika odoro. C3H4O2 ➞ akrilato.
alginata acido manĝebla polisakarido, kiu nature troviĝas en brunalgoj. (C6H8O6)n
aminoacido KEMI BIOL organika substanco de vivuloj, kun amina kaj karboksila funkciaj grupoj; konsistiga elemento de la proteinoj. R-CH(NH2)-COOH la proteinoj de vivuloj konsistas el 20 ĉefaj aminacidoj ➞ esenca aminacido.
esenca aminoacido aminacido, kiun vivulo ne povas mem sintezi, kaj tial nepre ricevata el ties nutraĵoj.
askorbata acido vitamino C, uzata kiel rimedo kontraŭ skorbuto. C6H8O6 ➞ askorbato.
astatida acido solvaĵo de hidrogena astatido en akvo.
azotacido nitrata acido.
bromida acido solvaĵo de hidrogena bromido en akvo.
deoksiribonuklea acido polimero konsistanta el du polinukleotidaj ĉenoj, kiuj spiralas unu ĉirkaŭ la alia formante duopan helikon, kiu portas la genetikan informon por la evoluigo, funkciado, kreskado kaj reproduktado de ĉiuj konataj organismoj kaj multaj virusoj. mallongigo: DNA ➞ nukleobazo, ribonuklea acido.
dolĉacida havanta guston samtempe acidetan kaj dolĉan: dolĉacidaj ĉerizoj ĉina dolĉacida saŭco (figurasence) dolĉacidaj salutvortoj
fluorida acido solvaĵo de hidrogena fluorido en akvo. HF
fosfata acido acida, fruktodora aldonaĵo de nutraĵindustriaj produktoj; bazmaterialo por fosforaj saloj de la sinteza sterko. H3PO4
fosfatida acido glicerolfosfata acido.C3H9O6P
gajlata acido ĉefa elementa konsistaĵo de la taninoj. C7H6O5
gal1a acido KEMI ĉia steroida acido en galo 1, kiu rolas en digestado. ➞ koleata acido.
glacia acetata acido pura acido, kiu je 16 °C solidiĝas al glacieca maso.
glutamata acido unu el la 20 ĉefaj aminacidoj de la proteinoj. C5H9NO4; simbolo: Glu ➞ glutamato.
grasoacido karboksila acido kun alifata ĉeno aŭ saturita aŭ nesaturita, kiuj estas plejparte sub formo de esteroj, kaj kiuj konsistigas i.a. grasojn kaj oleojn. ➞ glicerido, lipido.
esenca grasacido BIOL grasacido, kiun vivulo ne povas mem sintezi, kaj tial nepre ricevata el ties nutraĵoj.
nesaturita grasacido grasacido kun unu aŭ pluraj duoblaj aŭ trioblaj ligoj, ekz. oleata aŭ linoleata acido.
saturita grasacido grasacido kies karbona ĉeno ne kapablas sorbi pluajn hidrogenajn atomojn. ekz. palmitata aŭ stearata acido. CH3-(CH2)n-COOH
huma acido KEMI acido en grupo de organikaj acidoj, ĉefaj konsistaĵoj de humo, devenantaj el la malkomponiĝo de celulozo kaj lignino.
jodida acido solvaĵo de hidrogena jodido en akvo.
karbonacido = (prefere) karboksila acido.
karmina acido organika acido, kies aluminia kaj kalcia salo estas karmino. C22H20O13
klorida acido solvaĵo de hidrogena klorido en akvo.
laktacido laktata acido.
laktata acido acido estiĝanta pro bakteria fermentado de kelkaj sukeroj (ekz. laktozo) kaj produktata de muskolo, kiam mankas oksigeno. C3H6O3 Sin. laktacido.
linoleata acido nesaturita esenca grasacido troviĝanta i.a. en linoleo. C18H32O2
maleata acido la cis-izomero de butendiacido; organika kombinaĵo kun du karboksilaj grupoj en ĉiu molekulo.C4H4O4
metakrilata acido karboksilata acido. C4H6O2
nitrata acido senkolora kaj tre koroda acido. HNO3 Sin. azotacido. ➞ fortakvo.
nitrita acido malforta acido, kiu ekzistas nur en solvaĵo aŭ en ĝiaj saloj. HNO2
nuklea acido makromolekulo de ĉelo ① 3 (precipe de ties nukleo 1) kaj de virusoj, kiu konsistas el nukleotidoj, kaj kiu portas la heredan mesaĝon (sub formo de genoj) aŭ rolas en la sintezo de proteinoj. ➞ deoksiribonuklea acido, ribonuklea acido; nukleobazo, nukleoproteino, nukleozido.
oleata acido nesaturita grasacido i.a. el vegetaĵaj oleoj. C18H34O2
pentanata acido senkolora likvo, ĉefe uzata por sintezado de esteroj 1. C5H10O2
ribonuklea acido nuklea acido, kiu konsistas el molekuloj de ribozo ligitaj al nukleobazoj (adenino, citozino, guanino aŭ uracilo) kaj ligitaj inter si per fosfata acido; ĝi grave rolas en la sintezo de proteinoj. mallongigo: RNA ➞ deoksiribonuklea acido.
ricinoleata acido grasacido, kiu troviĝas en ricinoleo. C18H34O3
sulfata acido forta neorganika acido. H2SO4
tanacido (evitinde) = tanino.
tiosulfata acido nestabila neorganika acido malpli forta ol sulfata acido. H2S2O3
urata acido nitrogena organika acido, kiu devenas el la katabolo de la purinaj bazoj; ĝi troviĝas en etaj kvantoj en la sango kaj urino de homoj kaj de iuj bestoj. C5H4N4O3 ➞ podagro.