PIV 2020 · 3356
★don/i
★don/i (tr)
I - Meti en ies posedon, k pli precize:
1 Forlasi al iu la posedon de io, nenion ricevante interŝanĝe: doni panon al la malsataj X; doni al la birdoj akvon Z; li donis al mi teon kun sukero Z; ĉio, kion oni povus doni dote al fraŭlino Z; donu al mi speson!; Dio donis, Dio prenis Z; ne donu k ne boju! Z; doni al iu manĝi k trinki Z. ☞ donaci.
2 Cedi interŝanĝe: doni ovon por ricevi bovon Z; fremdlando objekton por speso donas Z; oni donas nenion por nenio; doni sian sangon, sian vivon por sia patrujo; mi donos mian tranĉilon kontraŭ via fajfilo; doni al iu salajron; mian ĉiutagan panon E. al mi neniam donis nek donos Z.
3 Havigi al iu tion, kion oni produktis: ŝafo donas sian lanon Z; ŝi donis du filojn al la edzo; al feliĉulo eĉ koko donas ovojn Z; tiu bovino ne donas lakton; afero, kiu donas profiton; la semoj donis trunketojn Z.
II - Meti sub ies disponon, k pli precize:
1 Forlasi al iu personon: doni al iu sian filinon kiel edzinon; ŝi donis sin al li.
2 Prezenti, proponi al iu por uzo: doni al iu libron por legi, sian liton, azilon; doni al iu teni ion Z; al leono ne donu la manon Z; doni al iu sanktan akvon; konsilojn ĉiu donas Z; doni garantion Z, helpon Z, ekzemplon Z, signon de vivo; doni leteron Z al iu, komision Z, la tonon Z, sian opinion Z, promeson Z, la pruvojn pri io Z, tempon por io Z, la okazon ion fari Z, la liberecon Z, leĝojn al popolo; doni sian voĉon Z; doni ordonon, instrukciojn, signojn per la okulo Z; en la donita okazo Z; la donita triangulo; nur senvivaj objektoj donis por tio la materialon Z.
3 Produkti, rezultigi, estigi: doni rezultaton Z, sankcion Z; tiuj formoj donus grandan konfuzon Z; lia elparolado donas nenian malkompreniĝon Z; se simila lingvo eĉ povus esti finita, ĝi nenion donus Z; la domo donas vidon al la maro; lampo, kiu donas mildan lumon; pordo donanta aliron al la strato; la analizo donas jenajn ciferojn.
4 Meti en ies manojn ion, kion oni konfidas aŭ komisias: doni al iu tenotaĵon Z; doni leteron portotan; doni al iu laboron, taskon por fari; doni al si iun celon.
III - Sentigi al iu la efikon de io, k pli precize:
Rim. don estas uzata suf-e, por esprimi la ideon de natura produktado: fruktodona Z, karbodona, arĝentodona ks.1 Fari ion agrablan aŭ malagrablan al iu: doni al iu kareson, kison Z, benon Z, vangofrapon; mi donos al vi sur la nazon Z; doni al iu la baton de morto Z; doni al iu piedon en la postaĵon; (f) doni balojn Z, feston Z, siajn zorgojn, bedaŭrojn al iu; doni lecionojn de moroj Z, laŭdon Z, mallaŭdon, bonan impreson Z.
2 Agi sur iun, modifante ties staton: kio al unu donas forton, al alia donas morton Z; kapturniĝo, kiun donas odoro de kadavraĵo Z; tio donos al vi sanon Z, plezuron; malsato donas spriton Z; unueco donas forton Z; tio donas apetiton, febron, zorgojn, ĝenon; doni titolon al verko, sian nomon al batalo; kolero pravecon ne donas Z.
dono. Ago doni k ties rezulto: tio estas dono de Dio X; ju pli da donoj, des pli da amikoj Z; ĉia dono estas bono Z.
donado. Agado de donanto: donado de almozoj neniam malriĉigas Z.
donanto ☐ Malpuraĵo en duonkonduktanto kun pli da elektronoj ol la pura materialo. ☞ akceptanto, bendostrukturo.
donaĵo, donitaĵo
1 💡 Ĉiu kono, eksplicite esprimita aŭ ne, kiun oni posedas por solvi problemon aŭ prilabori informon: meteologiaj, medicinaj donitaĵoj; objektive registri donitaĵojn; akiri donitaĵojn per eksperimento. ➞ dateno, statistiko.
2 Φ Tio, kio enestas en la menso antaŭ ĉia pensago: la senperaj donitaĵoj de la konscio.
★aldoni
1 Doni plie, krom tio, kion oni jam donis: la Eternulo aldonos al mi alian filon X; aldonu nenion al via respondo; por la formado de la multenombro oni aldonu la finiĝon j Z; aldoni iom da acido al la miksaĵo; Ⓚ doni hidrogenon al nesaturita kombinaĵo.
2 ∆ Adicii.
aldono
1 Ago aldoni: tion ĉi montras la aldono de la sufikso de aktiveco Z.
2 Aldonaĵo: Aldono al la Fundamento Z.
aldona. Uzata aŭ rigardata kiel aldono.
aldonaĵo
1 Io aldonita.
2 Ⓚ Substanco donita al alia, por plibonigi ties ecojn: antidetonacia aldonaĵo al benzino.
aldoniĝi. Iĝi aldonita: tagoj aldoniĝis al tagoj, k nenio ŝanĝiĝis.
aldonita
1 Donita plie, krome: vortareto aldonita al la lernolibro Z.
2 (ark.) Donanta sian tutan atenton, koron al iu aŭ io: fervora aldoniteco al E.. ☞ sindona.
disdoni. Doni dise al pluraj: nobelo promesojn disdonas Z; ŝi disdonas porciojn al siaj servistinoj X; disdoni la kartojn al la ludantoj; fari la disdonon; la Nova Disdono (ekonomia k sociala programo de la Usona registaro, 1933).
eldoni
1 Doni elen: li kondamnis ilin, eldonis ilin al la buĉado X; eldoni tonon Z.
2 Publikigi k aranĝi la vendadon de verko: ĉiu povas nun mem eldoni ĉiujn necesajn verkojn Z; multaj petas, ke mi komencu eldonadi la adresarojn de la «promesintoj» Z; vortaroj eldonitaj de la firmo E. Verlag Z. ☞ editori, redakti.
eldono
1 Ago eldoni k ties rezulto: populara, luksa eldono.
2 Tuto de la ekzempleroj, presitaj samtempe per la samaj tipoj: antaŭparolo al la kvina eldono de la Fundamenta Krestomatio Z. ➞ eldonkvanto.
eldonado. Ago eldonadi: la eldonado de la ceteraj kajeroj nun jam ne estas bezona Z.
eldonejo. Eldona firmo: la eldonejo Stafeto.
eldonisto. Tiu, kiu profesie eldonadas verkojn: mi serĉas eldoniston! Z.
fordoni
1 Tute k definitive doni: mi senigas min je ĉiuj personaj privilegioj k fordonas ilin al la publiko Z; pli bone estas havon fordoni, ol kun homoj malpaci X; fordoni anseron, por ricevi paseron Z; la fordono de la Adresaro al Hachette estis nur komplezo de mia flanko Z.
2 Lasi ion karan perdiĝi; oferi: Aleĉjo senŝanceliĝe fordonus kelke da jaroj de sia vivo, por povi ŝin vidi Z; se muso nur unu truon disponas, ĝi baldaŭ la vivon fordonas Z; vi fordonas nin por formanĝo, kiel ŝafojn Z.
3 (f) Plene k tute dediĉi: se mi ne estus hebreo, mi povus min fordoni al mia revo Z; tiuj, kiuj leviĝas frue, por fordoni sin al drinkado X; kun plena amo ŝi fordoniĝis al la objekto de sia laborado Z.
interaldoni. Meti en la interspacojn.
★redoni
1 Doni returne al la doninto ion, kion oni ricevis: li ankoraŭ ne povis redoni la pruntitan monon; redoni salutojn Z, bondezirojn Z; vi amas preni, amu redoni Z. ☞ reciproki, repagi.
3 Puni per samo pro tio, kion oni suferis: mi redonos al vi ĉiujn ofendojn viajn.
4 Kopii, reprodukti: la portreto ĝuste redonas lian fizionomion; lia stilo redonas lian karakteron. ☞ speguli.
redono
1 Reciprokado: redono de salut’ k bondeziroj Z.
2 Repago: tio ĉi estas redono! Z.
reeldono. Nova eldono de verko.
sindona, sindonema. Preta servi ĉiuokaze al iu aŭ al io, ne zorgante pri sia intereso: tia amiko estas pli sindona ol frato; la sindono de Z. al E. estas admirinda; sindona klopodado.
sindonemo. Emo esti sindona.
transdoni
1 Doni al iu ion, kion oni ricevis de alia: transdoni diron Z, bienon; dokumento de transdono Z; transdonebla rento; la botelo havis en si transdonotan sekretan leteron Z.
2 ⚥ Enkorpigi geno(j)n de unu ĉelo, ĝenerale bakteria, al alia per transinfekta viruso, cetere ne mortiga pro genmanko. ☞ transformado, transgena
3 Meti iun sub ies potencon: Dio transdonis hodiaŭ vian malamikon en viajn manojn X; kiam vi min pafmortigos, oni vin transdonos al la juĝo Z.
4 Redoni 4.
almozdoni. Doni almozon: sur la ŝultroj de la almozdonantoj Z.
almozdonema. Ema doni almozojn.
amdonantino. Virino, kiu amas iun, kiu ne estas ŝia edzo: ni havis iun Jakelinon, kiu ne volis esti amdonantino de duko Z. ☞ amorantino, konkubino, kromvirino.
frajtodonanto. Tiu, kiu lue donas transportilon.
garantidoni (tr) Doni kiel garantiaĵon: sur garantidonitaj vestoj ili kuŝas X. ☞ hipoteki, lombardi.
labordonanto. Dunganto.
leĝodoni Vd leĝo.
ludoni. Luigi.
oferdoni. Fordoni kiel oferon: pri centmil rubloj vi ĝin trompas, k poste vi oferdonas dudek arŝinojn! Z; neniu viro k neniu virino faru plue laboraĵon, por oferdoni al la sanktejo X; oferdonu oferojn piajn X.
oferdono. Dono de ofero(j): mi maljuste ŝin (Dianon) senigis de la antikvaj, decaj oferdonoj Z; fali kiel sanga oferdono Z; (f) fari ŝanĝojn (en E.) por fari savantan oferdonon al la dio de malpaco Z.
pruntedoni Vd prunte.
voĉdoni (tr aŭ ntr). Esprimi sian opinion pri diskutata demando: voĉdoni por la unua propono Z; poste ĝi estos diskutata k nur poste ĝi estos regule voĉdonata Z; ĉiun mature pripensitan k orde voĉdonitan decidon de la L.K. mi akceptos sendispute Z; nombro de voĉdonantoj Z.
voĉdono, voĉdonado. Ago de tiuj, kiuj voĉdonas: decidon faros per voĉdonado la membroj de la Centra Komitato Z; aranĝi regulan voĉdonadon Z; prezenti al voĉdonado Z; voĉdonado per aplaŭdoj, per sido-staro, per kartolevo, per manlevo, per koloraj globoj (blanka = por, nigra = kontraŭ, ruĝa = sindeteno), per sekretaj balotiloj. ➞ prefera, voĉdonrajto.