★-iĝ/

A Kun adjektiva rad.: akriĝi (iĝi akra); aliiĝi, ktp (☞ ig); larmo virina baldaŭ sekiĝas ^Z.

B Kun adverba, prepozicia aŭ afiksa rad.: aliĝi (veni al, sin meti al); aliĝi al ia ideo ^Z; disiĝi (iri disen); kuniĝi en la domo de siaj gepatroj ^Z; ktp.

C Kun simpla substantiva rad. iĝ aldoniĝas al la adj-a formo derivita el la rad.: entuziasmiĝi (iĝi entuziasma), ktp. Rim. 1 Kun kelkaj subst-oj, kiuj montras mem kvaliton pli ĝuste ol objekton, iĝ subkomprenigas antaŭ si la finaĵon ‑o: aniĝi (iĝi ano), edziĝi, fianĉiĝi, ktp. Rim. 2 Pro sia pasiva senco, la suf. iĝ servas por derivi de subst-oj senpersonajn verbojn, esprimantajn precipe komencon de divido de tempo: tagiĝas (tago komenciĝas); mateniĝas, krepuskiĝas; post longa vintro ree printempiĝos; jam aŭtuniĝas k bruas la vento. Rim. 3 Konforme al la ĝenerala principo permesanta forlason de ĉiu ne tute necesa afikso, oni ofte formas senpere, sen pref-a prep., el simpla subst-a rad. verbon, signifantan tre larĝasence «veni en la staton aŭ situacion de; esti aranĝita en maniero de; laŭ la formo de; ricevi la formon aŭ aspekton de; esti provizita, garnita, kovrita per». Ekz.: amasiĝi (veni en la staton de amaso, ricevi la aspekton de amaso); embarasiĝi (veni en embarasojn); korpiĝi (ricevi korpon); kruciĝi (ricevi formon de kruco); maskiĝi (sin kovri per masko); montiĝis akvo ^Z; ondiĝi (preni ondan formon); ordiĝi (ricevi ordan staton); paciĝi (veni en pacan staton); perliĝi (guti en formo de perloj); sulkiĝi (ricevi sulkojn); truiĝi (ricevi truojn); vualiĝi (esti kovrata per vualo), ktp.

D Kun substantiva rad. antaŭita de prefiksa prepozicio iĝ havas diversajn sencojn, laŭ la speco de la prep., sed la subst. estas ĉiam komplemento de tiu prep. a) Kun loka pref-a prep. iĝ signifas «vole aŭ nevole veni en la lokon esprimitan de la rad.»: albordiĝi (veni al la bordo); devojiĝi (eliri el la vojo); enkaleŝiĝi, enlitiĝi (sin meti en kaleŝon, en la liton); ensabliĝi (esti puŝata en sablon); enŝipiĝi (eniri en ŝipon); entombiĝi (esti metata en la tombon); enviciĝi (sin meti en la vicon); subakviĝi, surmariĝi, surteriĝi, surlagiĝi (sin meti sub akvo(n), sur maro(n), tero(n) aŭ lago(n)); surkruciĝi (esti krucumata), ktp. b) Kun pref-a prep., esprimanta senecon aŭ forigon, iĝ signifas «ne plu havi, perdi la objekton esprimatan de la rad.: senfoliiĝi (perdi siajn foliojn); senmaskiĝi (forigi sian maskon); senplumiĝi (perdi siajn plumojn); detroniĝi (esti pelata for de la trono); senvualiĝi (ne plu havi vualon) ktp. Rim. 1 Ĉar kelkaj verbaj rad-oj ne ebligas, ke oni devenigu el ili verbojn, esprimantajn la manieron aŭ la senecon, oni devas ilin tiri de la subst-a responda formo: endormiĝi (transiri en dorman staton); enpensiĝi (esti absorbita en pensoj); elreviĝi, disreviĝi (eliri el siaj revoj pro kontraŭa realaĵo); senmoviĝi, sensentiĝi, senvidiĝi (perdi aŭ momente neuzi la kapablon sin movi, senti aŭ vidi); senzorgiĝi (momente formeti siajn zorgojn), ktp. Kiam la subst-a formo estas sufiksohava, tiu suf. ĝenerale malaperas en la kunmetado: enloĝiĝi (eniri en loĝejo(n)); enveturiĝi (eniri en veturilo(n)). Rim. 2 Ĉar la formo de vortfarado per sen estas ordinare pli klara k pli forta, oni ofte derivas verbojn per tiu pref. (ekz. senvestiĝi) prefere ol uzi la verbon formatan per mal kun resenda pronomo (sin malvesti). Rim. 3 Oni ne konfuzu du ŝajne similajn, sed efektive tute malsamajn, formojn de kunmetado, kiuj ambaŭ konsistas el pref-a prep. aŭ adv., subst-a rad., k la suf. iĝ. La unuan tipon, en kiu la subst. estas komplemento de la prep., ni priparolis supre (☞ I, D); la alian tipon prezentas tiaj vortoj, kiel deflankiĝi, enradikiĝi, kies formado estas tute malsimila, ĉar en ili la subst. ne estas komplemento de la prep. k oni devas analizi ne jene: de-flanko-iĝi en-radiko-iĝi, sed jene: deflankiĝi («flankiĝi de»), enradikiĝi («radikiĝi en») (☞ ig: I, D, Rim. 3).

A Kun ntr-aj verboj, iĝ subkomprenigas antaŭ si la suf-on -anta aŭ -inta: ĉesiĝi ^Z (evi); li falis sub la radojn de veturanta vagonaro, k mortiĝis ^Z (evi); mia ĉapo, flugante pendiĝis sur la branĉoj de la arbeto ^Z; kuŝiĝi, sidiĝi, stariĝi, ktp. Rim. 1 Kiam oni volas precizigi la aŭtoron de la ago, oni devas uzi ig kun resenda pronomo: sin dronigi, sin kuŝigi, sin mortigi, sin sidigi, sin starigi, ktp. Rim. 2 Ĉar transiro al nova stato ne facile distingiĝas de komenco de tiu nova stato, oni povas uzi la pref-on ek- preskaŭ sinonime kun -iĝ ĉe la ntr-aj verboj: stariĝi aŭ ekstari, sidiĝi aŭ eksidi, kuŝiĝi aŭ ekkuŝi. La diferenceto estas, ke la ek-formoj montras nuancon de rapideco aŭ neatenditeco.

B Kun tr-aj verboj iĝ subkomprenigas ĉiam antaŭ si la part-an suf-on -ata (aŭ -ita); ĝi do netransitivigas tr-ajn verbojn: jen montriĝis tero ^Z; la koro al mi premiĝas ^Z; profundaj planoj detruiĝas ^Z; laŭ sia laboro laboristo taksiĝas ^Z; kio vendiĝas kaŝite, vendiĝas plej profite ^Z; homo ne povas kompreni la aferojn, kiuj fariĝas sub la suno ^Z; sur turkan tapiŝeton metiĝis la manĝaro; venis la tempo, kiam la kanabo semiĝas; la tero kovriĝas de semo; li ekscitiĝas kiel bolanta lakto ^Z; kolektiĝas pacaj batalantoj ^Z; finiĝi ^Z, komenciĝi ^Z, naskiĝi ^Z, renkontiĝi ^Z, rompiĝi ^Z, troviĝi ^Z. vidiĝi ^Z, ktp. Rim. 1 Kiel oni ĵus vidis, la iĝ-verboj estas iafoje uzataj kun la senco de pasiva verbo. Ekzistas tamen diferenco: la pasiva formo ebligas la esprimon de agant-adjekto (la pordo estas fermata de …), dum ĉe la iĝ-verboj la aganto ne povas esti esprimata, ĉu ĉar ĝi ne ekzistas (ekz.: ĉu la kandelo estis estingita, aŭ ĝi estingiĝis mem? ^Z), ĉu ĉar ĝi estas nepre prisilentata (tiu varo bone vendiĝas). Rim. 2 En la Z-a lingvouzo oni trovas kelkajn ekz-ojn de iĝ uzata kun tr-a verbo k subkompreniganta antaŭ si la part-an suf-on -anta (ĉiuj sciiĝis pri tio ^Z; por ke la publiko povu koniĝi tiun lingvon ĉiuflanke ^Z); oni nun ĝenerale uzas en tiu senco la pref-on ek: li ĉion ekscios, kiam li vekiĝos.

A Subst-ojn, kun la senco «stato de ‑iĝanto»: aliformiĝo de vesto, homa amasiĝo ^Z, malamikiĝo, blindiĝo, cikatriĝo, paŝtiĝejo ^Z; ktp.

B Adj-ojn kun la senco «-iĝanta, povanta ‑iĝi»: balanciĝa foliaro, ĉagreniĝa mieno, distingiĝa junulo, ktp.

C Adv-ojn, kun la senco «en ‑iĝa maniero»: distriĝe respondi, edziĝe kunvivadi, ekscitiĝe babili. Rim. Ĉe tiuj derivitaj adj-oj k adv-oj la suf. estas ofte malmulte utila, k tial forlasata aŭ anstataŭata de la pasiva suf. it: malfru(iĝ)a, komenc(iĝ)a, decid(iĝ)e; ekscitite babili, distrite respondi, ĉagrenita mieno.